Daha önce fark edilmemiş olan bir ebeveyninizde veya büyükanne/büyükbabanızda bunamanın erken belirtilerini görebilirsiniz
Bu hastalığın hafızada değişikliklere neden olduğu biliniyor ; örneğin, insanların anahtarlarını nereye bıraktıklarını unutmalarına veya isimleri ve tarihleri hatırlamakta zorlanmalarına yol açıyor.
Sevdiklerinizin kutlamanızdaki arkadaşlarını veya aile üyelerini hatırlamakta zorlandığını veya her yıl kutlamalarınızın bir parçası olan bir aile geleneğini unuttuğunu fark edebilirsiniz.
Ancak bunama daha incelikli veya beklenmedik şekillerde de kendini gösterebilir.
Örneğin, hafıza kaybına yol açan bu durum, bir kişinin yemek zevkini değiştirebilir.
Daha önce tatlıya pek düşkün olmayan sevdiğiniz biri, birdenbire çikolata yumurtalarına düşkünlük geliştirebilir.
Demans belirtilerini erken fark etmek, daha erken teşhis anlamına gelir; bu da onlara doğru tedavi ve desteğe erişim ve gelecek için plan yapma fırsatı sağlar.
Bu yazımızda, bu Paskalya’da sevdiklerinizde fark edebileceğiniz bunamanın beş erken belirtisini ele alıyoruz.
1. Organizasyon eksikliği
Demans, düşünme ve problem çözme yeteneklerinde zorluklara neden olabilir ve bu da kişinin organizasyon becerilerini olumsuz etkileyebilir.
Sevdiğiniz kişi mükemmel bir ev sahibi olarak tanınıyor olabilir.
Ancak eğer misafir ağırlamak, menü planlamak ve kalabalık için yemek pişirmek onlar için birdenbire gerçek bir mücadeleye dönüşüyorsa, bunun nedeni demans olabilir.
– Doktor Johannes Uys :
“Misafir ağırlamaya hazırlanmak, daha önce bu işlerde başarılı olan birini bile bunaltabilir.”
2. Ruh hali değişimleri
Bazı kişilerde, bunamaya bağlı beyin değişiklikleri ruh hallerini etkilemeye başlayabilir.
Depresyon , kaygı veya ilgisizlik gibi ruh hali değişiklikleri yaşayabilirler ve bu değişiklikler Paskalya gibi sosyal ortamlarda belirgin hale gelebilir.
– Dr. Uys:
“Bir zamanlar sosyal olan bir kişinin toplantılardan uzaklaşması göz ardı edilmemelidir.
Bu belirtilerin çok hafif bir şekilde ortaya çıkabileceğini hatırlamak çok önemlidir.”
– Alzheimer Araştırma Vakfı’nda bilgi hizmetleri yöneticisi olan Katie Puckering :
“Ajitasyon veya öfke genellikle kişinin semptomlarının kafa karışıklığına ve üzüntüye neden olmasından kaynaklanır.
Bazı insanlar buna tepki gösterip insanlara ters davranabilirler; bunlar oldukça önemli erken belirtiler olabilir.
Birinin davranışlarında, normalde olduğundan çok farklı bir değişiklik, özellikle de bu ajitasyon ve öfke hali, erken bir belirti olabilir.”
Demansın erken belirtileri
Ancak bunama, “sadece yaşlanmaktan” farklıdır; çünkü zihinsel yeteneklerde kademeli değil, fark edilebilir değişikliklere neden olur ve günlük görevleri ve aktiviteleri yönetmeyi giderek zorlaştırır.
Demans belirtileri başlangıçta hafif olabilir, ancak zamanla kötüleşebilir.
Aşağıda olası belirtilere dair bazı örnekler verilmiştir.
Hafıza kaybı
Hafıza kaybı, demansın önemli bir belirtisidir. Bu, şunları içerebilir:
- Size yeni söylenen bir şeyi unutmak. Aynı bilgiyi tekrar tekrar sorabilirsiniz; örneğin, ‘Kapılar kilitli mi?’
- Eşyaları alışılmadık yerlere koymak – örneğin, ev anahtarlarınızı buzdolabına koymak.
- Yeni bir çamaşır makinesi kullanmayı öğrenmek gibi yeni işleri öğrenememek.
Planlama ve karar verme konuları
Demans hastaları planlama ve karar verme konusunda zorluk yaşayabilirler. Bu zorluklar şunları içerebilir:
- Planlama yaparken veya bir şeyleri düşünürken çok kafam karışıyor.
- Tek bir göreve odaklanmakta zorlanıyorum.
- Para işleriyle uğraşırken veya riskleri değerlendirirken bilinçli ve dikkatli kararlar vermemek.
- Düzenli ödemeleri, bütçeyi veya aylık faturaları yönetmekte zorlanıyor musunuz?
Dil ve anlama sorunları
Demans hastalarında bu durum şu şekilde kendini gösterebilir:
- Doğru kelimeyi bulmakta sık sık sorun yaşamak veya nesnelerden bahsederken düzenli olarak ‘şu şey’ diye hitap etmek.
- Konuşmalara katılmakta zorlanıyorum.
- Dikkat dağıtıcı unsurlar olmasa bile, birinin ne söylediğini düzenli olarak anlayamamak.
Zaman ve mekan algısını kaybetmek
Demans, yönelim bozukluğuna neden olabilir; bunlar arasında şunlar yer alır:
- Tarihin, mevsimin veya zamanın nasıl geçtiğini unutmak.
- Tanıdık bir yerde veya kolayca yolunuzu bulabileceğiniz bir yerde kaybolmak – örneğin, bir süpermarkette.
- Dikkat dağıtıcı unsurlar olmasa bile, birinin ne söylediğini düzenli olarak anlayamamak.
Görme ve algılama sorunları
Bu, gördüklerinizi anlamlandırmakta sorun yaşamanız anlamına gelebilir.
Örneğin, merdivenlerde mesafeleri tahmin etmekte zorlanmak veya yansımaları ya da desenleri başka nesnelerle karıştırmak.
Ruh hali ve davranış değişiklikleri
Son olarak, demans insanların davranışlarında veya ruh hallerinde değişikliklere de yol açabilir. Bu şu anlama gelebilir:
- İçine kapanmak ve işe, arkadaşlara veya hobilere olan ilgisini kaybetmek.
- Alışılmadık derecede üzgün, endişeli, korkmuş veya özgüvensiz hissetmek.
- Evde, işte, arkadaşlarla veya genellikle rahat ya da tanıdık gelen yerlerde kolayca üzülmek.
3. Gergin konuşma
Paskalya yemeğindeki sohbetler tıkanıyor, tıkanıyor veya gergin mi geçiyor?
Bu belirgin demans belirtilerine dikkat edin.
Dr. Uys, erken evre demans hastalarının kendilerini sık sık tekrarlayabileceğini veya konuşma akışında zorluk çekebileceğini söylüyor.
“Genellikle sosyal etkileşimin merkezi olan yemek masası, bunama belirtileri ortaya çıkmaya başladığında sessiz bir mücadele alanına dönüşebilir.”
Katie şöyle ekliyor: “Masada sohbet ediyor olabilirler ve o kişi aynı soruyu sorabilir veya sohbete ayak uydurmakta zorlandığı için konunun özünü kaçırabilir.”
“Bu durum, kişinin konuşmadan uzaklaşmasına neden olabilir; bu nedenle o kişinin biraz daha içine kapanık olduğunu ve konuşmaya katılmak istemediğini fark edebilirsiniz.”
4. Aniden ortaya çıkan tatlı isteği
– Alzheimer Derneği’nde refah konusunda kıdemli bilgi sorumlusu olan Angelo Makri:
“Bir kişinin yeme veya içme alışkanlıkları, bunama olduğunda değişebilir.
Demans hastalarının yiyecek tercihlerini neden değiştirdikleri tam olarak anlaşılamamıştır.
Demansın koku alma yeteneğini etkilediğini , bunun da tat alma yeteneğini etkilediğini ve bunun da koku reseptörlerindeki hasardan kaynaklandığını biliyoruz .
Bu durumda kişi , daha hafif ve ince aromalı yiyeceklere kıyasla daha yoğun aromalı yiyeceklerin tadını daha iyi algılayabildiği için, daha güçlü aromalı yiyecekleri yemek isteyebilir .”
Angelo’ya göre, bunama ilerledikçe insanların zevkleri ve yemek tercihleri değişebilir.
– Angelo Makri:
“Daha önce hiç sevmedikleri tatlardan hoşlanmaya başlayabilirler veya her zaman sevdikleri yiyeceklerden hoşlanmamaya başlayabilirler.
Kişinin eskisine göre tatlı yiyeceklere daha fazla istek duymaya başlaması alışılmadık bir durum değil.”
5. Yemek zamanı karmaşası
Öğleden sonra saat 2 veya 3’te büyük bir Paskalya yemeği yemek, bunamanın erken evrelerindeki biri için kafa karıştırıcı olabilir, çünkü bu onların normal rutinlerinin bir parçası değildir.
Bu durum onların kafalarının karışık ve dengesiz görünmelerine neden olabilir.
– Katie :
“Özellikle öğlen sadece bir sandviç yemeye alışkın olduklarında, oldukça içine kapanık hale gelebilirler veya yemeğin ne zaman olduğu, akşam yemeğinin ne zaman olduğu veya akşam yemeğinin neden şimdi yendiği konusunda tekrar sorular sormaya başlayabilirler.”
Demans belirtileri fark ederseniz ne yapmalısınız?
Katie, sevdiklerinizde herhangi bir belirti fark ederseniz, gözlemledikleriniz hakkında onlarla konuşmaya çalışmanızı öneriyor.
– Katie:
“Belki de çok fazla vakit geçirmediğiniz biri olabilir, bir teyze veya amca olabilir, ya da bazı insanlar büyükanne ve büyükbabalarını uzakta yaşadıkları için sık sık göremezler.
Bu durumda, o günün kötü bir gün mü olduğunu, kendilerini iyi hissetmedikleri bir gün mü olduğunu veya bu durumun onları ne kadar süredir etkilediğini anlamak zor olabilir.
Aileyle ve o kişiyi yakından tanıyan, düzenli olarak gören kişilerle de konuşmak gerçekten çok faydalı. Bu sayede belirtilerin ne kadar şiddetli olduğunu veya kişiyi ne sıklıkla etkilediğini öğrenebilir ve ardından en kısa sürede aile hekimine görünmesini sağlayabilirsiniz.
Bir kişinin bunama benzeri semptomlar göstermesinin birçok nedeni olabilir, bu her zaman bunama anlamına gelmez ve aile hekiminin diğer durumları da elemesi gerekir – tiroid bozuklukları, vitamin eksiklikleri, bunlar insanları etkileyen oldukça yaygın rahatsızlıklardır ve aile hekimi öncelikle kan ve idrar testi ile bunları eleyecektir.”
About the Author
