Taliban'ın Yeni Evlilik Yasası
Taliban’ın Yeni Evlilik Yasası Afgan Kadınlarını Çaresiz Bıraktı
Afganistan’da Taliban yönetiminin yürürlüğe koyduğu yeni evlilik düzenlemeleri, kadın hakları konusunda uluslararası toplumda yeni endişelere yol açtı. İnsan hakları kuruluşları ve Birleşmiş Milletler temsilcileri, kadınların boşanma hakkının neredeyse tamamen ortadan kaldırıldığını, çocuk yaşta evliliklerin ise fiilen yasal güvence altına alındığını belirtiyor.
Kadınlar Şiddet Görse Bile Boşanmakta Zorlanıyor
Yeni kararname, evliliğin feshi için çeşitli gerekçeler tanımlasa da uygulamada kadınların bağımsız şekilde boşanabilmesini son derece zorlaştırıyor. Kadınların talepleri çoğu zaman kocanın rızasına, erkek akrabaların onayına veya mahkemelerin takdirine bağlı kalıyor.
Şiddet, ihmal veya kötü muamele durumlarında dahi hakimlerin, eşin rızası olmadan boşanma kararı veremeyeceği yönündeki düzenleme, kadın hakları savunucularının tepkisini çekiyor.
Fatima’nın Hikayesi Afgan Kadınlarının Dramını Gözler Önüne Serdi
2024 yılında görücü usulü evlendirilen Fatima, düğün gününe kadar eşinin ağır fiziksel ve zihinsel engelleri bulunduğunu bilmiyordu. Evlendikten sonra hem eşine bakmak hem de ev işlerini yürütmek zorunda kalan genç kadın, ailesinin desteğiyle boşanmak için mahkemeye başvurdu.
Ancak mahkeme, Fatima’nın taleplerini dikkate almadı. Genç kadın kayınvalidesi ve kayınpederiyle birlikte evine geri gönderildi. Yakınlarının aktardığına göre Fatima daha sonra fiziksel şiddete maruz kaldı.
Taliban’ın Yeni Evlilik Yasası Çocuk Evlilikleri Konusunda Endişeler Artıyor
Kadın hakları aktivistleri, yeni düzenlemenin çocuk yaşta evlilikleri dolaylı olarak meşrulaştırdığı görüşünde. Afganistan İnsan Hakları Merkezi tarafından yayımlanan raporlarda, Taliban yönetimi altında kız çocuklarının önemli bölümünün erken yaşta veya zorla evlendirildiği belirtiliyor.
Ekonomik kriz, eğitim yasağı ve artan yoksulluk nedeniyle ailelerin kız çocuklarını evlendirmeye yöneldiği ifade ediliyor.
Herat’ta Protestolar Düzenlendi
Batıdaki Herat kentinde başörtüsü kurallarını protesto eden göstericiler ile Taliban güvenlik güçleri arasında çatışmalar yaşandı. Tanıklara göre güvenlik güçleri kalabalığa ateş açtı.
Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), olaylarda bir çocuğun da bulunduğu en az iki kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı.
Birleşmiş Milletler’den Tepki
UNAMA yetkilileri, yeni yasanın kadın ve kız çocuklarının temel haklarının aşındırılması anlamına geldiğini belirterek, sistematik ayrımcılığın daha da derinleştiği uyarısında bulundu.
Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü de Taliban yönetiminin kadınların eğitim, çalışma ve özgürlük haklarını ciddi şekilde sınırlandırdığını vurguladı.
Ekonomik Çaresizlik Kadınları Daha Da Savunmasız Hale Getiriyor
Birçok aile, kızlarını istemedikleri evliliklerden kurtarabilmek için evlerini, araçlarını veya hayvanlarını satmak zorunda kalıyor. “Khul” adı verilen boşanma yönteminde kadın veya ailesi eşine para ödeyerek ayrılabiliyor. Ancak istenen meblağlar çoğu zaman ailelerin karşılayamayacağı seviyelere ulaşıyor.
Uzmanlara göre eğitimden mahrum bırakılan ve ekonomik bağımsızlığı olmayan kadınlar, giderek daha büyük bir çıkmazla karşı karşıya kalıyor.
Uluslararası Toplum Endişeli
Birleşmiş Milletler, insan hakları kuruluşları ve kadın hakları savunucuları, Taliban yönetiminin son düzenlemelerinin Afganistan’daki kadınları ikinci sınıf vatandaş konumuna ittiği uyarısında bulunuyor.
Uzmanlar, mevcut gidişatın devam etmesi halinde zorla evliliklerin, çocuk yaşta evliliklerin ve aile içi şiddet vakalarının daha da artabileceğini değerlendiriyor.
Taliban yönetiminin 2021 yılında yeniden iktidara gelmesinden sonra kadınların eğitim, çalışma ve kamusal yaşama katılım haklarında ciddi kısıtlamalar uygulanmaya başlanmıştı. Son düzenleme ise evlilik ve boşanma alanında kadınların sahip olduğu sınırlı hakları da büyük ölçüde ortadan kaldırıyor.
Kadın hakları savunucuları, yeni sistemin erkek egemen yapıyı daha da güçlendirdiğini ve kadınların hukuki korumadan mahrum kaldığını belirtiyor.
Ekonomik kriz, işsizlik ve eğitim yasakları nedeniyle kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmesinde belirgin bir artış yaşandığı ifade ediliyor. Özellikle kırsal bölgelerde aileler, ekonomik yükü hafifletmek amacıyla kız çocuklarını küçük yaşta evlendirmeye yöneliyor.
Herat’ta yaşanan protestolar ise Taliban yönetimi altında nadir görülen toplumsal tepkilerden biri olarak dikkat çekti. Gösterilere kadınların yanı sıra erkeklerin de katılması, toplumdaki rahatsızlığın büyüdüğüne işaret ediyor.
Birleşmiş Milletler, Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, Afganistan’daki gelişmelerin yalnızca kadın hakları açısından değil, temel insan hakları ve toplumsal istikrar açısından da ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
About the Author
