NASA'nın X-59 Jeti Ses Duvarını Aştı
SON OF CONCORDE GERİ DÖNÜYOR: NASA’nın X-59 Jeti Ses Duvarını Aştı, Londra-New York Uçuşları 4 Saate İnebilir
NASA ve Lockheed Martin tarafından geliştirilen X-59 süpersonik uçağı, gerçekleştirdiği son test uçuşunda ses hızını aşarak havacılık tarihinde yeni bir dönemin kapısını araladı.
“Concorde’un Oğlu” olarak anılan deneysel jet, 713 mil/saat (yaklaşık 1.147 km/s) hıza ulaştı.
Geliştirilen yeni teknoloji sayesinde geçmişte Concorde’un sonunu getiren yüksek ses patlamalarının yerine yalnızca hafif bir “sonik darbe” oluşturulması hedefleniyor. Uzmanlara göre başarı sağlanırsa Londra-New York arasındaki yolculuk süresi dört saatin altına inebilir.
SON OF CONCORDE: SÜPERSONİK YOLCULUK GERİ Mİ DÖNÜYOR?
Yaklaşık yirmi yıl önce emekliye ayrılan efsanevi Concorde’un ardından süpersonik yolcu taşımacılığı tarih olmuştu. Ancak NASA ve Lockheed Martin ortaklığında geliştirilen X-59 Quest, bu dönemi yeniden başlatabilecek en önemli proje olarak görülüyor.
“Concorde’un Oğlu” olarak adlandırılan deneysel uçak, son test uçuşunda ses bariyerini aşmayı başardı. Böylece geleceğin ticari süpersonik seyahatlerine yönelik en önemli kilometre taşlarından biri geride bırakılmış oldu.
X-59 İLK KEZ SES HIZINI AŞTI
Kaliforniya’daki Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’nden havalanan X-59, 81 dakikalık test uçuşunda:
- 43.400 feet irtifaya ulaştı
- Saatte 713 mil (1.147 km) hız yaptı
- İlk kez Mach 1 seviyesinin üzerine çıktı
Test uçuşunu ABD Hava Kuvvetleri gazisi pilot Jim “Clue” Less gerçekleştirdi.
NASA yöneticileri, ilerleyen denemelerde uçağın yaklaşık 925 mil/saat (1.488 km/s) hıza ulaşmasının beklendiğini açıkladı.
LONDRA – NEW YORK 3,5 SAATE DÜŞEBİLİR
Bugün Londra ile New York arasındaki ortalama uçuş süresi 7 ila 8 saat arasında değişiyor.
X-59’un tam kapasiteye ulaşması halinde:
- Londra-New York uçuşu yaklaşık 3 saat 40 dakikaya düşebilir.
- Kıtalar arası iş seyahatleri önemli ölçüde kısalabilir.
- Uzun mesafeli yolculuklar yeniden şekillenebilir.
Uzmanlar, süpersonik taşımacılığın yeniden doğmasının küresel havacılık sektöründe devrim yaratabileceğini düşünüyor.
CONCORDE NEDEN YASAKLANMIŞTI?
İngiliz-Fransız ortak yapımı Concorde, 2003 yılında emekliye ayrıldı.
Bunun başlıca nedenleri:
Aşırı ses patlaması
Ses hızını geçtiğinde oluşan “sonik patlama”, yer seviyesinde yüksek gürültüye neden oluyor, hatta bazı bölgelerde pencereleri titretiyordu.
Yüksek işletme maliyetleri
Yakıt tüketimi ve bakım giderleri oldukça yüksekti.
Kısıtlı uçuş izinleri
ABD başta olmak üzere birçok ülkede kara üzerinde süpersonik uçuşlar yasaklandı.
Bu nedenle Concorde yalnızca okyanus üzerindeki rotalarda kullanılabiliyordu.
X-59’UN EN BÜYÜK FARKI: SESSİZ SÜPERSONİK TEKNOLOJİ
NASA’nın X-59 projesindeki en önemli yenilik, gürültüyü azaltan aerodinamik tasarımı.
Projenin yöneticilerinden Lori Ozoroski’ye göre:
«”Eski sonik patlamalar yerine duyulacak ses, komşunuzun araba kapısını kapatmasına benzeyecek.”»
Uçağın:
- İğne şeklindeki ultra uzun burnu,
- Gövde yapısı,
- Motor yerleşimi
şok dalgalarını parçalayarak yüksek ses oluşmasını önlüyor.
Böylece karalar üzerinde süpersonik uçuş yasağının gelecekte kaldırılması hedefleniyor.
PİLOT ÖN CAM OLMADAN UÇUYOR
X-59’un sıra dışı tasarımı nedeniyle ön bölümde pencere bulunmuyor.
Pilot:
- Artırılmış gerçeklik sistemi,
- Yüksek çözünürlüklü kameralar,
- Dijital ekranlar
yardımıyla uçağı yönlendiriyor.
Bu sistem “eXternal Vision System” (XVS) adıyla biliniyor.
MAKSİMUM HIZI 990 MİL/SAAT OLABİLİR
NASA’nın planlarına göre X-59:
- Mach 1.4 – Mach 1.5
- Yaklaşık 990 mil/saat
- 55.000 feet irtifa
değerlerine ulaşabilecek.
Bu hız, Concorde’un Mach 2 seviyesindeki performansından düşük olsa da, daha sessiz ve ekonomik olması sayesinde ticari kullanım için çok daha uygun kabul ediliyor.
YENİ SÜPERSONİK YARIŞ BAŞLADI
X-59 yalnız değil.
Birçok şirket ve kuruluş yeni nesil süpersonik hatta hipersonik uçaklar üzerinde çalışıyor.
Boom Supersonic XB-1
- Mach 1.7
- Yolcu taşımacılığı hedefli
Hermeus Quarterhorse
- Mach 2.5
Talon-A
- Mach 5
Venus Stargazer M4
- Mach 6
Çin’in Nanqiang No.1 Programı
- Mach 6
DART Spaceplane
- Mach 7
Uzmanlara göre önümüzdeki 10 yıl içinde gökyüzünde yeni bir hız yarışı yaşanabilir.
KARADAKİ YASAKLAR KALKABİLİR Mİ?
ABD’de 50 yılı aşkın süredir yürürlükte bulunan karada süpersonik uçuş yasağı halen devam ediyor.
NASA’nın amacı:
Ses sınırını değil, gürültü sınırını esas alan yeni düzenlemelerin önünü açmak.
Eğer X-59’un sessiz teknolojisi beklendiği gibi çalışırsa:
- ABD,
- İngiltere,
- Avrupa ülkeleri
mevcut kuralları yeniden değerlendirebilir.
Bu da ticari süpersonik havacılığın geri dönüşü anlamına gelebilir.
HAVACILIK TARİHİNDE YENİ BİR DÖNEM
Concorde’un emekliye ayrılmasıyla kapanan süpersonik çağ, X-59 ile yeniden açılabilir.
NASA’nın sessiz süpersonik projesi başarıya ulaşırsa:
- Kıtalar arası seyahat süreleri yarıya inecek,
- İş dünyası için zaman avantajı oluşacak,
- Yeni nesil yolcu uçakları ortaya çıkacak,
- Havacılık sektörü tamamen değişebilecek.
Şimdilik X-59 yalnızca test aşamasında bulunuyor. Ancak uzmanlar, önümüzdeki on yıl içinde süpersonik yolcu uçuşlarının yeniden günlük hayatın bir parçası haline gelebileceğini düşünüyor.
S.S.S. (Sık Sorulan Sorular)
X-59 nedir?
NASA ve Lockheed Martin tarafından geliştirilen sessiz süpersonik deneysel uçaktır.
X-59 ne kadar hız yapıyor?
Son testte 713 mil/saat hıza ulaştı. Gelecekte 990 mil/saat seviyesine çıkması hedefleniyor.
Londra-New York kaç saatte gidilebilecek?
Yaklaşık 3 saat 30-40 dakika içerisinde.
Concorde neden emekliye ayrıldı?
Yüksek maliyetler, gürültü problemi ve kısıtlı uçuş izinleri nedeniyle.
X-59 neden farklı?
Şok dalgalarını azaltan tasarımı sayesinde yüksek ses patlaması yerine hafif bir “sonik darbe” oluşturuyor.
Ticari uçuşlar ne zaman başlayabilir?
Kesin tarih bulunmuyor ancak uzmanlar 2030’lu yıllarda yeni nesil süpersonik yolcu uçaklarının hizmete girebileceğini öngörüyor.
NASA’nın X-59 Jeti Ses Duvarını Aştı: Londra-New York Uçuşları 4 Saatin Altına İnebilir
NASA ve Lockheed Martin’in geliştirdiği X-59 süpersonik jeti ilk kez ses hızını aştı. “Concorde’un Oğlu” olarak anılan uçak, Londra-New York uçuşlarını 4 saatin altına indirebilir.
NASA, X-59, Son of Concorde, Concorde, süpersonik uçak, Lockheed Martin, Londra New York uçuşu, ses duvarı, Mach 1, havacılık teknolojisi, süpersonik seyahat, Jim Less, Lori Ozoroski, Edwards Hava Kuvvetleri Üssü, hipersonik uçaklar, Boom Supersonic, Talon-A, Hermeus, DART Spaceplane, geleceğin uçakları
About the Author
