Doğru nefes almadığımı nasıl anladım?
Nefes almayı otomatik bir işlem olarak düşünebilirsiniz, ancak sağlıklı olsanız bile işlevsiz nefes alma sorunları ortaya çıkabilir
‘Çoğu zaman bu konu hakkında fazla düşünmediğimiz için, birçok insan nefes alma sorunlarının farkında değil.’
Bize genellikle nefes almanın otomatik bir işlem olduğu öğretilir . Göz kırpmak veya kalbin sessiz, sürekli çalışması gibi, nefes almayı neredeyse hiç düşünmeyiz. Ancak birçok sağlıklı yetişkinin solunumunda işlev bozukluğu vardır.
– Manchester Üniversitesi’nde solunum hastalıkları profesörü olan Dr. Stephen Fowler:
“İşlevsiz solunum, diğer adıyla solunum düzeni bozukluğu, nefes darlığı ve/veya nefes almada zorluk hissedilmesi durumudur.
Bu durum herhangi bir hastalık bağlamından bağımsız olarak ortaya çıkabilir. Eğer astım gibi ilgili bir durum mevcutsa, nefes darlığı bu duruma göre orantısız hissedilebilir.”
Genellikle üzerinde fazla düşünmediğimiz için birçok insan nefes alma sorunlarının farkında değildir.
Örneğin, on yıldan fazla bir süre panik atak geçirdim. Genellikle geceleri oluyordu ve uyandığımda kendimi bitkin ve nefes nefese hissediyordum. Sonunda panik ve anksiyete teşhisi konulduğunda, nefes nefese kalma hissinin bununla bağlantılı olduğunu düşündüm. Daha sonra nefes alıp verme şeklimin fiziksel olarak da senkronize olmadığını öğrendim. Bu sadece kafamda olan bir şey değildi; nefes almam işlevsizdi.
İşlevsiz solunum hakkında bilmeniz gerekenler şunlardır
Doğru nefes alıp almadığınızı nasıl anlarsınız?
– Amerikan Akciğer Derneği sözcüsü Dr. Juanita Mora:
“Yatarken veya otururken bir elinizi göğsünüze, diğer elinizi karnınıza koyun: Nefes alırken (diyafragmatik solunumu gösterir) göğsünüz değil, karnınızdaki el yükselmelidir” .
“Doğru nefes alma yavaş, sessiz ve burundan gerçekleşirken, yanlış nefes alma sığ, hızlı, ağızdan veya omuz hareketine neden olan bir durumdur.”
Düzenli nefes alma nasıl gerçekleşir?
Nefes almak basit gibi görünse de, şaşırtıcı derecede karmaşık bir koreografiye dayanır .
Her nefes, burun veya ağız yoluyla hava alımıyla başlar. Bu hava trakea veya nefes borusundan aşağı doğru ilerler. Akciğerlerin altında bulunan büyük bir kas olan diyafram kasılır ve aşağı doğru hareket eder. Bu, göğüs boşluğunda yer açar ve akciğerlerin genişleyip havayla dolmasını sağlar. Oksijen, alveol adı verilen milyonlarca küçük hava kesesi yoluyla kan dolaşımına geçerken, karbondioksit nefes verme sırasında dışarı atılır.
Konuşma ve dil terapisti olarak, gün boyunca danışanlarımın nefes alma düzenlerini analiz ediyorum. Bu ritim, sinir sistemi, kaslar ve kişinin kendi nefes algısı arasındaki koordinasyonu içerir.
Nefes alma şeklimiz, fizyolojik belirtilere neden olmanın yanı sıra duygularımızı da etkileyebilir.
Örneğin, çok hızlı nefes almak veya burun yerine ağızdan nefes almak stres veya kaygı duygularına yol açabilir.
Öte yandan, duygular ve fiziksel işlevler nefes alma etkinliğimizi değiştirebilir.
Örneğin, korku veya sevinç duyguları nefes alma düzenini farklılaştırır.
İşlevsiz solunum nedir?
Fonksiyon bozukluğuna bağlı solunum sorunları, tek başına veya astım ya da kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi diğer teşhislerle birlikte ortaya çıkabilen bir solunum bozukluğu türüdür.
– Dr. Juanita Mora:
“Yetişkinlerin %12’sine kadarında, kronik nefes darlığı, sürekli hiperventilasyon, ağızdan nefes alma, aşırı nefes alma veya sığ nefes alma gibi çeşitli anormal solunum sorunlarının kişinin sağlığını etkileyecek derecede ortaya çıkmasıyla tanımlanan işlevsiz solunum görülmektedir” .
Fiziksel ve duygusal unsurların tümü uyumlu olsa bile, kendi nefes alış verişinize dair algınız, nefesinizin bozulmasına neden olabilir. Altta yatan bir rahatsızlık olmadan işlevsiz nefes alma işte böyle gerçekleşir ve benim başıma da böyle geldi.
Bilinçaltınızda veya bilinçli olarak nefesinizin kesildiğini fark ettiğinizde ortaya çıkabilir; vücut daha derin, daha hızlı veya daha sert nefes alarak tepki verir. KOAH veya astım gibi altta yatan bir solunum yolu rahatsızlığı bunu daha da şiddetlendirebilir.
Başka bir deyişle, kronik nefes darlığı (sonunda bana teşhis konulan spesifik solunum bozukluğu türü) ve diğer yanlış nefes alma biçimleri genellikle bir kalıptan kaynaklanır: nefes darlığı hissi, ardından bunu düzeltme girişimleri.
– Dr. Stephen Fowler:
“İşlev bozukluğu olan birçok kişide kesinlikle kısır bir döngü oluşuyor.
Bu konudaki olumsuz duygular kaygıya yol açabilir. Kaygı ayrıca hiperventilasyona neden olarak nefes darlığını daha da artırabilir. Bu durum, altta yatan bir akciğer hastalığı olan kişilerde daha da kötüleşir.”
Bir kere bu döngüye girildiğinde, durum kendi kendini besleyebilir.
– Solunum ve ruh sağlığının kesişme şeklini inceleyen psikolog Dr. Robert Cuyler:
“Vücut nefes darlığından hoşlanmaz. Nefesinizi tutarsanız, 15 ila 30 saniye içinde kendinizi rahatsız hissetmeye başlarsınız.”
Bazı insanlar, sinirlilik veya çevresel faktörler nedeniyle solunum düzenleri bozulduğunda akciğerlerindeki karbondioksit ve oksijen dengesinden rahatsız olurlar.
– Dr. Stephen Fowler:
”Karbondioksit seviyeleri yükseldiğinde beyin solunum hızının artması için sinyal gönderir: Eğer sensörler sıfırlanır ve karbondioksite karşı daha hassas hale gelirse, teorik olarak normal karbondioksit seviyeleri bile daha hızlı solunum hızı için uygunsuz sinyallere yol açabilir.”
– Dr. Robert Cuyler:
“Sonuç olarak insanlar gerekenden daha fazla nefes alıp verebilirler. Rahatça sandalyenizde oturuyor olabilirsiniz, ancak hızlı bir yürüyüşü veya hafif bir koşuyu sürdürecek kadar nefes alıp veriyor olabilirsiniz.”
– Dr. Juanita Mora:
“Astım hastası yetişkinlerde daha sık görülüyor – görülme sıklığı %30’a kadar çıkıyor – ve genellikle teşhis edilemiyor,” .
Düzensiz solunumun sonuçları nelerdir?
– Dr. Juanita Mora:
”İşlevsiz solunum, uyku sorunlarına; depresyon ve anksiyete gibi ruh sağlığı sorunlarına , omuz ve boyun gerginliğine ve kronik yorgunluğa ; ayrıca değişen kan gazları ve kas gerginliği nedeniyle baş dönmesi ve nefes darlığına (‘hava açlığı’) katkıda bulunabilir.
Ayrıca astım, irritabl bağırsak sendromu (IBS) ve kardiyovasküler sorunlar gibi durumları da kötüleştirebilir.”
Fonksiyonel olmayan solunum nasıl tedavi edilir?
Solunum değerlendirmeleri, birinci basamak hekimleri, solunum terapistleri, göğüs hastalıkları uzmanları veya Dr. Dena Garner gibi 15 yılı aşkın süredir sporcularda solunum mekaniğini inceleyen bazı egzersiz fizyologları tarafından yapılabilir .
– Dr. Dena Garner:
“Sağlıklı yetişkinlerde değerlendirme için gerçekten altın standart bir yöntem yok..
İyi nefes almak çok önemli. Bazen bunun tedavisi çok ekipli bir yaklaşım gerektiriyor ve hastalara daha iyi yardımcı olmak için daha fazla araştırmaya ihtiyacımız var.”
Manchester Üniversitesi’nde solunum hastalıkları profesörü olan Fowler, doktorlar, hemşireler, konuşma ve dil terapistleri, fizyoterapistler ve psikologlardan oluşan bir ekipte çalışıyor. Hastalara yardımcı olmak için işbirliği yapıyorlar.
– Dr. Stephen Fowler:
“Ne yazık ki bizimki gibi uzmanlaşmış multidisipliner ekipler pek yok ve sonuç olarak genellikle sadece çok karmaşık sağlık sorunları olan, akciğer hastalığı ve şiddetli nefes darlığı karışımı yaşayan hastaları görüyoruz.
Ancak, günlük yaşamlarını etkileyen çok daha hafif sorunları olan birçok insan da var.”
Solunum problemlerinin tedavisi, altta yatan sorunlara bağlı olarak farklılık gösterebilir ve nefes egzersizlerine ve/veya yaşam tarzı değişikliklerine odaklanabilir. Ayrıca, karbondioksit çıkışını ölçebilen veya hastaların nefes alma/verme düzenlerini veya ağız ve dil pozisyonlarını yeniden eğitmelerine yardımcı olabilen cihazlar da mevcuttur.
– Dr. Dena Garner:
“İnsanları en azından nefes alış veriş hızlarını düşünmeye teşvik ediyorum..
Bilinçli olarak yavaşlamak, sinir sisteminin stres tepkisini kontrol etmeye yardımcı olabilir.
Kişi ne kadar az stresli hissederse, kalp atış hızı da o kadar yavaşlar; bu da sağlıklı ve düzenli bir nefes alma döngüsünü korumaya yardımcı olabilir.”
Benim için bu tür davranışsal yaklaşım şimdiye kadar işe yaradı. Doktorlarım bana nefesim kesildiğinde daha sert nefes almamayı öğrettiler.
– Dr. Stephen Fowler:
“Nefes alışmanızı fark ettiğinizde, bu aslında nefesinizin daha da kesilmesine neden olabilir” .
Bunun yerine, nefes alışverişimi yavaşlatırken, alakasız ve keyifli bir şey düşünüyorum. Nefes alıp verme sürelerimi saymıyorum; çok fazla dikkat etmek kaygımı ve nefes alma düzenimi daha da kötüleştiriyor.
Bazen hâlâ kendi nefesimi kovalıyormuş gibi hissediyorum. Bu döngüyü kırma gücüne sahip olduğumu bilmek çok önemli ve zamanla tekrar rahat nefes alacağıma inanıyorum.
About the Author
