SAĞLIK

BUNAMA (DEMANS): BİLİŞSEL GERİLEME

.

DİŞ FIRÇALAMAK VE DİŞ İPİ KULLANMAK BUNAMAYA KARŞI KORUMA SAĞLAYABİLİR

Bilişsel bozukluk riski, her eksik dişle birlikte artıyor gibi görünüyordu

Araştırma, dişipi kullanma ve diş fırçalamanın bunamayı önlemeye yardımcı olabileceğini ortaya çıkardı ..

Yeni bir araştırmaya göre dişipi kullanmak, diş çürümesinin yanı sıra bilişsel gerilemeye karşı korunmaya da yardımcı olabilir.. 

Diş fırçalama ve dişipi kullanma gibi iyi ağız hijyeni alışkanlıkları bilişsel bozukluğu ve bunamayı önleyebilir.. NewYork Üniversitesi (NYU) Rory Meyers Hemşirelik Okulu’nun yürüttüğü yeni bir araştırma bunu gösteriyor.. 

Çalışma kapsamında araştırmacılar diş kaybı ve bilişsel bozukluk üzerine yapılan 14çalışmanın sonuçlarını analiz etti.. Bu çalışmalara toplamda 34bin 74 yetişkin katılmıştı.. Çalışmalar bilişsel işlevinde zayıflama görülen 4 bin 689 vakaya yer vermiş ve uzun bir zaman aralığında yürütülmüştü.. 

Bulgular, daha fazla diş kaybı yaşayan yetişkinlerin bilişselbozulma riskinin 1,48 kat, bunama riskininse 1,28 kat daha yüksek olduğunu gösterdi.. Diğer faktörler kontrol edildiğinde bile bu sonuç geçerliydi.. 

Analize göre ilave her eksik dişle birlikte bilişsel bozulma riskinin de arttığı ortaya çıktı. 

NYU Rory Meyers Hemşirelik Okulu’ndan çalışmanın üstdüzey yazarı Profesör Bei Wu:

“Her yıl şaşırtıcı sayıda kişiye Alzheimer hastalığı ve bunama teşhisi konduğu ve ağız sağlığını ömür boyu iyileştirebilme fırsatı göz önünde bulundurulduğunda, kötü ağız sağlığıyla bilişsel gerileme arasındaki bağlantıya dair daha derin bir anlayış geliştirmek önem kazanıyor.”  

NYU tarafından yapılan analiz ayrıca, diş kaybının, “tıbbi bakımın ve diş bakımının kalitesinin ve bunlara erişimin sınırlı olması, eğitim süresinin az olması ve kötü beslenme gibi yaşam boyu süren sosyoekonomik dezavantajların” bir yansıması olabileceğini öne sürüyor. 

Wu, gelir ve eğitimle ağız hijyeni ve sağlığı arasındaki bağlantıya dikkat çekti.

Wu:

“Gelir ve eğitim, ağız sağlığıyla çok ilişkili, özellikle de birçok kişinin diş sigortası olmadığı için, muhtemelen diğer birçok kronik rahatsızlığa nazaran çok daha ilişkili.”

Wu’ya göre ağız sağlığındaki eşitsizlik, özellikle ABD’de belirgin. Bunun nedeni sağlık sisteminin içinde yön bulmanın karmaşıklığı ve genelde bireylerin sağlıksigortası kapsamında diş bakımına erişiminin bulunmaması..

Analiz, kötü ağız ve beyin sağlığı arasındaki bağlantı için çeşitli açıklamalarda önerdi..

Bu açıklamalar arasında eksikdişlerin çiğnemeyi etkileyebileceği, dolayısıyla sağlıklı gıda seçeneklerini sınırlayabileceği ve beyin sağlığı için temel besin maddelerinin kişinin beslenme düzeninden potansiyel olarak eksilmesine yol açabileceği problemide yer alıyor.. 

Araştırma, ağız iltihabının beyin iltihabı ve bilişsel bozulmayla bağlantılı olduğuna dair kanıtlar da kaydetti. 

Gerçekten de önceki araştırmalar dişeti hastalığıyla ilişkilendirilen bakterilerle (Porphyromonas gingivalis) Alzheimer arasında bağlantı tespit etmişti..

Wu, son araştırmanın hem insanlar hem de hükümetler için yaşam boyu iyi bir ağız sağlığını sürdürmenin önemine dair bir anımsatıcı görevi görmesi gerektiğini savundu.

BİLİMİNSANLARI UYARDI: BORCUNU ÖDEMEYİ UNUTMAK, ERKEN BUNAMA BELİRTİLERİNDEN BİRİ..

Yeni araştırmalar, kötü finansyönetimi’nin “can sıkıcı derecede yaygın” olduğunu ortaya koyuyor

Yeni bir araştırmaya göre, kredi kartı veya borç ödemelerini unutmak demansın (bunama) erken bir belirtisi olabilir.

JohnHopkins Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, Alzheimer hastalığı ve buna bağlı demansı olan yaşlı yetişkinlerin, kendilerine resmi tanı konmasından neredeyse 6yıl önce dahi ödemelerini zamanında yapmadığını keşfetti..

Örgün eğitim düzeyi daha düşük hastaların da teşhisten 7yıl önce ödemelerini unutmaya başladığı tespit edildi. Eğitim düzeyi daha yüksek olanlarsa iki buçuk yıl öncesine kadar finansal “belirtiler” göstermeye başlamadı..

Araştırmanın baş yazarı Doçent Lauren Hersch Nicholas, bu tutarsızlığın, “düşük eğitim seviyesine sahip olanların sağlık hizmetine daha geç ulaşmalarından ve bu yüzden dahauzun bir süre gördüğümüzden” mi, yoksa “sadece belirtilerin bu kişilerde daha erken başlamasından” mı kaynaklandığının belli olmadığını söyledi..

Hakemli tıp dergisi JAMA’da yayımlanan çalışma, yalnız yaşayan 80 binden fazla Medicare yararlanıcısını araştırdı ve onlara ait 1999 ile 2018 yılları arasındaki tüketicikredisi raporu sonuçlarını analiz etti..

Dejeneratifhastalığa bağlı zayıf finansal kararların, kredi puanlarını etkilediği sonucuna vardı..

Nicholas:

“Sanırım, bunun verilerde gerçekten görebileceğimiz derecede yaygın olmasına biraz şaşırdık. Bu, can sıkıcı derecede yaygın..

Sonuçlarımızın zirvesinde, nihayetinde demans geliştirenler arasında zamanında yapılmayan ödemelerin yüzde 5 ila yüzde20’sinden bunamanın sorumlu olduğunu bulduk..

Ödemelerinizi kaçırmanıza birçok başka faktörde neden olabilir. Ama bu yaş grubunda, demansın enönemli faktörlerden biri olduğunu düşünüyorum.”

Araştırmacılar, yıkıcı finansal hataların bir evin kaybıyla veya emeklilik maaşının bir dolandırıcıya verilmesiyle sonuçlanmadan önce bulgularının hastalar ve sevdikleri arasında farkındalıkyaratmaya fayda sağlamasını umuyor..

Alzheimer Derneği’ne göre, 2019’da Birleşik Krallık’ta demansla yaşayan yaklaşık 850bin kişi var.

Bu rakam, 65yaş ve üzeri nüfustaki her 14 kişiden birini temsil ediyor..

Kadınlar bu rahatsızlıktan orantısız bir şekilde etkileniyor. Dünya genelinde demanslıkadınların sayısı ikiye bir oranla erkeklerden fazla..

MENOPOZA DAHA GEÇ GİREN KADINLARIN BUNAMA RİSKİNİN DAHA YÜKSEK OLDUĞU ORTAYA ÇIKTI

Uzman: “Elimizdeki sonuçlar, kadınların 85 yaştan sonra erkeklere kıyasla neden daha yüksek demans ve Alzheimer riski taşıdığını açıklayabilir.”

Uzmanlara göre dünya nüfusunun yaşlanmasıyla demanstan etkilenen insanların sayısıda artacak ..

Yeni bir çalışma doğurganlık dönemleri daha uzun süren kadınların yaşlandıklarında demans (bunama) riskinin de dahayüksek olduğunu saptadı..

İsveç’teki Gothenburg Üniversitesi’nden araştırmacılara göre bulgular, kadınların demansa yakalanma riskinin erkeklere kıyasla daha fazla olma nedenine ışık tutuyor.

Erkeklere oranla daha fazla kadın demanstan etkileniyor. Dünya çapında demanstan mustarip kadınların sayısı erkeklerin iki katı.. Birleşik Krallık’taki demans hastalarının yaklaşık yüzde61’ini kadınlar, yüzde 39’unu ise erkekler oluşturuyor..

Araştırmacılar, doğurganlık dönemleri daha kısa (33 yıl ve altı)  olan kadınların yüzde16’sının demansa yakalandığını saptadı.. Öte yandan doğurganlığı daha uzun  (38 yıl ve üzeri) süren kadınların yüzde24’ünde demansa rastlandı..

Gothenburg Üniversitesi Yaşlanma ve Sağlık Merkezi’nde çalışan tıp doktoru Jenna Najar:

“Elimizdeki sonuçlar, kadınların 85yaştan sonra erkeklere kıyasla neden daha yüksek demans ve Alzheimer riski taşıdığını açıklayabilir ve östrojenin kadınlarda demans riskini etkilediği hipotezine dahafazla destek sağlayabilir..

Bu çalışmada yeni olan bir şeyde var: Bir kadının hayatında östrojen seviyelerini etkileyebilen bir dizi olayla ilgili bilgiye erişebildik.. Gebelikler, doğumlar ve emzirme, bunlara örnek.. Gebelik östrojen seviyelerini muazzam biçimde artırıyor; seviyeler bebek doğduktan sonra düşüyor ve kadınlar emzirdiğinde son derece düşük seviyeleri görüyor.. Nekadar gösterge bulabilirsek elde ettiğimiz sonuçlarda o kadar güvenilir oluyor..

Dünya nüfusunun yaşlanmasıyla demanstan etkilenen insanların sayısıda artacak. Önleyici stratejiler geliştirebilmek adına demans riski dahayüksek olan insanları saptamamız gerekiyor.”

Najar ayrıca, menopozu geciken kadınların çoğunun, tekbaşına bu unsur yüzünden demansa yakalanmadığının altını çizdi..

Araştırmacılar demans ve Alzheimer riskinin, kadınların doğurganlığının devam ettiği fazladan her sene arttığını saptadı..

Alzheimer & Dementia dergisinde yayımlanan çalışmada bin 364kadın incelendi..

Çalışma, uzun zamana yayılmış ve süreklileşmiş olumsuzdüşüncelerin demans riskini artırabileceğini saptayan güncel bir araştırmanın ardından geldi..

University College London, mükerrer olumsuz düşünmenin, beyinde demansın en yaygın biçimi olan Alzheimer hastalığıyla ilintili tahripkar proteinlerin birikmesiyle bağlantılı olduğunu saptamıştı.

İLGİLİ HABER

Independent Türkçe için çeviren: İrem Oral

© The Independent // Eleanor Sly // Joanna Whitehead // Maya Oppenheim 

Independent Türkçe için çeviren: Şafak Küçüksezer

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

To Top