SAĞLIK

EPİLEPSİ: UYAYAK MEYVESİ EPİLEPSİYE UMUT OLDU

.

“AFRİKA’DA 30 METRELİK AĞAÇLARDA YETİŞEN UYAYAK MEYVESİ EPİLEPSİYE UMUT OLDU”

Hayvan deneyleri, meyve özünden yeni tedaviler geliştirilebileceğini ortaya koydu..

Epilepsi, en yaygın 4. nörolojik bozukluk (Unsplash)// cafemedyam

Batı Afrika’nın bazı bölgelerine özgü ağaçlarda yetişen meyveler, epilepsi için tedavi arayışına umut vaat ediyor.. 

Aidan ağacı diye bilinen Tetrapleura tetraptera türü ağaç, Batı Afrika’da ve özellikle Nijerya’daki yağmur ormanlarında yetişiyor.. Yaklaşık 30 metrelik bu ağaçlarda olgunlaştığında koyu kırmızı-kahverengiye bürünen 22 ila 27 santimetre uzunluğunda bir meyve yetişiyor..

Güçlü bir koku yayan bu meyve, Nijerya ve diğer Batı Afrika yemeklerinde baharat olarak kullanılıyor.. Uyayak diye de bilinen aidan meyvesi, tıbbi özellikleriyle de öne çıkıyor..

Antidiyabetik ve anti-inflamatuar özellikleriyle bilinen meyve basit yaralar, kardiyovasküler bozukluklar ve hatta meme kanseri gibi rahatsızlıkları tedavi etmek için yaygın kullanılıyor..
 

Tetrapleura_tetraptera_(Prekese).jpg
Latince adı Tetrapleura tetraptera olan Uyayak meyvesi (Wikimedia Commons)// cafemedyam


Nijerya’daki Uyo Üniversitesi’nden Musa B. Ekong ve ekibiyse yeni bir araştırmada bu meyvenin epilepsi tedavisinde de kullanılabileceği sonucuna vardı..

Nijerya Nörobilim Derneği’nin akademik dergisinde yayımlanan bulgular, bu meyvenin özünü tüketmenin nöbet riskini popüler antiepileptik ilaç sodyum valproat kadar azalttığını ortaya koydu..

Buna göre söz konusu meyve, yeni bir antiepileptik ilacın geliştirilmesinde işlevli olabilir..

Bulgularını The Conversation’da kaleme aldığı bir yazıda anlatan B. Ekong, “Epilepsi ciddi bir durumdur ve onu tedavi etmek için doğru ilacı bulmak zor olabilir” dedi ve ekledi:

“Yaygın kullanılan bazı antiepileptik ilaçlar yan etkiler gösterebilir. Çoğu pahalıdır ve bazıları etkisiz kalabilir. Bu nedenle yeni alternatifler keşfetmek gerek..”

HAYVAN DENEYLERİ”

Nijeryalı araştırmacılar, Uyo Üniversitesi, Temel Tıp Bilimleri Fakültesi Etik Kurulu’ndan aldıkları onayın ardından meyve özünü sıçanlar üzerinde denedi..

Bitkinin özelliklerini test etmek için laboratuvar hayvanlarında nöbet başlatan araştırmacılar bunlardan bazılarına meyvenin özünü bazılarına ise sodyum valproat verdi..

Sonunda meyve özünün, tıpkı sodyum valproat gibi nöbetin ortaya çıkmasını engellediği görüldü..

“Epilepsi beyin hücre dejenerasyonuna neden olur” diyen B. Ekong, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Ancak bu meyvenin hayvanların beyinlerini dejenerasyona karşı sodyum valproattan daha iyi koruduğunu gördük..”

Epilepsi, dünya genelinde en yaygın 4. nörolojik bozukluk. Her ne kadar yaygın olsa da, standart tedaviler herkeste işe yaramıyor.

Bu bozukluk tekrarlayan nöbetler, bilinç kaybı ve anlık hafıza kaybıyla kendini gösteriyor. Söz konusu olaylar sık ​​gerçekleşiyor ve önceden tahmin edilemiyor.

Independent Türkçe, Newsweek, The Conversation

Derleyen: Çağla Üren

“EPİLEPSİ , SEBEPLERİ NELERDİR VE NASIL TEDAVİ EDİLİR?”

Yaşam boyu süren ve beyni etkileyen sinir sistemi hastalığı epilepsi hakkında bilmeniz gereken her şey..

Doktorlar vakaların yarısından fazlasında epilepsinin sebebini kesin olarak belirleyemiyor..

Dünyadaki en yaygın sinir hastalıklarından biri olan epilepsi yaklaşık 50 milyon insanı etkiliyor..

Hastalığın olası sebeplerine, ne kadar insanı etkilediğine ve nasıl teşhis edildiğine dair bilmediğimiz pek çok detay bulunuyor olabilir..

Ancak bilmeniz gereken her şey bu yazıda yer alıyor..

EPİLEPSİ NEDİR?

Epilepsi yaşam boyu süren ve beyni etkileyen bir sinir sistemi hastalığıdır..

ABD Epilepsi Vakfı’na göre dünyanın 4. en yaygın sinir sistemi hastalığı epilepsi her yaştan insanı etkileyebiliyor..

Epilepsili bireyler sık ve ne zaman olacağı tahmin edilemez nöbetler yaşama eğiliminde olabiliyor..

Epilepsi hastalarına bilgi ve destek sağlayan yardım kuruluşu Epilepsy Action adlı derneğe göre bu nöbetler beynin elektriksel etkinliğinde ani bir patlama yaşandığında ortaya çıkıyor..

Elektriksel etkinlik beyinde sürekli gerçekleşiyor olmakla birlikte, bu beklenmedik patlama beynin geçici süreyle olması gerektiği gibi çalışmasını engelleyebiliyor..

EPİLEPSİ (SARA) NÖBETLERİNİN FARKLI TÜRLERİ NELERDİR?

Epilepsy Action’ın özetine göre epilepsi krizinin birçok çeşidi bulunuyor. Bunların arasında şunlar yer alıyor:

Fokal ataklar

Jeneralize tonik klonik nöbetler

Absans nöbetler

Miyoklonik nöbetler

Tonik nöbetler

Atonik nöbetler

Ne kadar insan epilepsiden etkileniyor?

Epilepsy Society adlı derneğe göre her 20 insandan biri hayatlarının bir noktasında en az bir sara (epilepsi) krizi geçiriyor..

Ancak bu epilepsi hastası oldukları anlamına gelmek zorunda değil..

Epilepsi Vakfı’nın verdiği bilgilere göre epilepsi her yaşta kendini gösterebiliyor ancak bu hastalığa küçük çocuklarda ve yaşlı insanlarda daha sık rastlanıyor..

EPİLEPSİNİN SEBEPLERİ NELERDİR?

Epilepsy Action’ın açıklamalarına göre doktorlar vakaların yarısından fazlasında epilepsinin sebebini kesin olarak belirleyemiyor. Bu sinir sistemi hastalığının birçok olası sebebi bulunuyor.

Bu nedenlerin arasında felç geçirmiş olmak, daha önce menenjit benzeri bir beyin hastalığı geçirmek, kafa yaralanması yaşamak ve doğum sırasında yaşanan problemler yer alıyor.

ilaç - afp.jpg
Hastalığa özel ilaçlar deneyimlenen nöbet sayısını azaltabiliyor (AFP)// cafemedyam

HASTALIK NASIL TEŞHİS EDİLİYOR?

İngiltere’nin ulusal sağlık kurumu NHS eğer krizler (nöbetler) yaşıyorsanız aile hekiminizin sizi muhtemelen bir uzmana yönlendireceğini vurguluyor..

Bu uzman doktor büyük ihtimalle bir nörolog olacak ve yaşadığınız nöbetin beyin faaliyetinizle ilişkisini belirleyecek..

Epilepsi tanısı her zaman hızlı şekilde konmuyor çünkü migren ve panik atak gibi başka rahatsızlıklarla benzer belirtilere sahip..

Dahası birden fazla kriz yaşamadıysanız muhtemelen epilepsi tanısı konmayacaktır. Sadece bir kez kriz geçirmeniz, bu rahatsızlığı çok uzun bir süre taşıyacağınız anlamına gelmiyor..

Epilepsi hastası olup olmadığınızı belirlemek için yapılan testler arasında beyin taramaları ve küçük alıcıların kafa derisine yapıştırıldığı elektroensefalografi (beyin çizgesi yöntemi) yer alıyor.. 

NASIL TEDAVİ EDİLİYOR?

Epilepsy Action’a göre epilepsili insanlara doktorları hastalığa özel ilaçlar veriyor..

Bazen antiepileptik ilaç ismi de verilen bu ilaçlar hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor ama nöbet sayısını azaltabiliyor..

Eğer antiepileptik ilaçlar etkili olmuyorsa, doktorlar beyin ameliyatı veya vagal sinir stimülasyonu (VSS) ismi verilen operasyonu tavsiye edebilir..

Epilepsi Vakfı’na göre vagal sinir stimülasyonu gerçekleştirilirken vagus siniri üzerinden beyne hafif elektrik akımları gönderiliyor. Bu işlem hastayı nöbetlere karşı koruyor..

MOR GÜN NEDİR?

26 Mart epilepsi farkındalığını küresel ölçekte arttırmayı ve konuyla ilgili var olan ezberleri yıkmayı hedefleyen Mor Gün diye adlandırılıyor..  

Mor Gün 9 yaşındaki epilepsi hastası Kanadalı kız çocuğu Cassidy Megan öncülüğünde ortaya çıktı. İlk defa Epilepsy Association of Nova Scotia’nın (Yeni İskoçya Epilepsi Derneği) desteğiyle 2008’de kabul edildi..

Bu günde insanların desteklerini göstermeleri için mor kıyafetler giymeleri isteniyor..

Mor renk sıklıkla epilepsiyle bağdaştırılıyor çünkü bu renge sahip lavanta bitkisi merkezi sinir sistemini rahatlatma özelliğiyle tanınıyor..

7 yaşındayken epilepsi tanısı konan Megan, epilepsili insanların “yalnız olmadıklarını” bilmelerini istiyor..

Mor Gün artık dünya çapında 100’den fazla ülkede tarafından kabul ediliyor.. 

Wolfgang Amadeus Mozart 1791’de 35 yaşında hayatını kaybetti (AFP) // cafemedyam
EPİLEPSİ NÖBETİNİ ÖNLEMEDE YENİ METOT: “MOZART’IN İKİ PİYANO İÇİN SANAT’I”

Araştırmada Mozart’la Haydn karşılaştırıldı

Bilim insanları, Wolfgang Amadeus Mozart’ın bir eserinin anti-epileptik bir etkiye sahip olduğunu ortaya koydu.

19 Haziran’da Avrupa Nöroloji Akademisi’nin 7. Kongresi’nde sunulan çalışmaya göre İki Piyano İçin Sonat, epilepsi nöbetlerini önlemede kullanılabilir.

Çekya’daki St. Anne Hastanesi ve CEITEC Masaryk Üniversitesi’nden araştırmacılar, çalışmada İki Piyano İçin Sonat’la Joseph Haydn’ın Sürpriz Senfonisi diye bilinen 94 numaralı senfonisinin etkilerini karşılaştırdı.

Bulgular, Mozart’ın eserinin epilepsi nöbetlerine yol açan beyin dalgaları olan epileptiform deşarjları (ED) azalttığını gösterdi.

Araştırma ekibini yöneten Profesör Ivan Rektor şöyle konuştu:

“Mozart’ın İki Piyano İçin Sonat’ının etkileriyle Haydn’ın 94 numaralı senfonisinin etkileri arasında önemli farklılıklar gördük. Bu bizi şaşırttı. Mozart’ın eserini dinlemek ED’lerde yüzde 32’lik azalmaya yol açtı. Ancak Haydn’ın Sürpriz Senfonisi yüzde 45’lik bir artışla sonuçlandı.”

Rektor, kadın ve erkeklerde farklı etkiler görüldüğünü sözlerine ekledi. Zira Haydn’ın eseri ED’lerin erkeklerde artmasına, kadınlarda azalmasına neden oldu.

Araştırma ekibi, ünlü bestecinin parçasının ritim ve ton gibi akustik özelliklerini analiz etti. Bulgular, ED’deki düşüşün eserin çağrıştırdığı duygular değil akustik özellikler sayesinde yaşandığını gösterdi.

Rektor bu konuda “Mozart’ın eserinin fiziksel (akustik) özelliklerinin, ED’leri azaltmaktan sorumlu beyin dalgalarını etkilediğine inanıyoruz” dedi.

Profesör, bulguların epilepsi nöbetlerinin önlenmesinde kullanılabileceğini ve farklı müzik türlerini test ettikleri yeni bir çalışma başlattıklarını kaydetti.

Epilepsi

“EPİLEPSİ”

Epilepsi Nedir?

Halk arasında “sara hastalığı” olarak da epilepsi, beynin bir bölgesindeki hücrelerin anormal elektrik sinyali yollamasıyla ortaya çıkar. Ülkemiz nüfusunun yaklaşık yüzde 1’inin epilepsi hastası olduğu biliniyor.

Sara (Epilepsi), kronik bir hastalıktır. Doğum sırasında ya da daha sonra herhangi bir nedenle beyin hasarı yaşayan kişilerde gelişir.

En bilinen şekliyle epilepsi nöbetleri ile kendini belli eder. Epilepsi nöbetleri, ani şekilde ortaya çıkar ve beynin tümüne ya da belirli bir bölümüne yayılır. Nöbet tipleri beynin hangi bölgesinde başladığına göre değişir. Bazı epilepsi nöbetinde bilinç kaybı, kontrolsüz vücut harekeleri olabileceği gibi, bazı nöbetlerde belirtiler silik hissedilir.

Çoğu nöbet 30 saniye-2 dakika arasında sürer. Beş dakikadan uzun süren bir nöbet varsa acil tıbbi yardım alınması gerekir.

Bazı epilepsi nöbetleri; uyuşukluk, hantal davranışlar, garip tat ve kokular alma,   bozulan zaman ve mekan duygusu, az konuşma ve çok yavaş hareket etme şeklinde de ortaya çıkabilir.  Çoğu zaman, hastalar meydana gelen nöbetin sadece kısmen farkındadır.

Epilepsi hastalığı tanısı koymak için kişinin en az iki kez nöbet geçirmiş olması gerekir. Beyin travmaları, tümörler vb. beyinde hasara neden olacak durumlar bu hastalığa olabilir. Genetik etkenler de hastalıkta rol oynar.Epilepsi nöbetleri sırasında ne yapmalı?Epilepsi nöbeti geçiren kişinin, dilini ısırmasını önlemek için ağzına sert bir cisim yerleştirmek yanlıştır. Sert cisim hastanın dişlerini kırabilir ya da boğazını tıkayarak nefes almasını engelleyebilir.

Bu nedenle epilepsi nöbeti sırasında hasta yan yatırılmalıdır. Bu sayede nöbet sırasında salya ya da kusma varsa hastanın boğazına kaçması önlenir. Başını çarpmaması için altına yastık/destek konulmalı, çevresindeki zarar verici eşyalar uzaklaştırılmalı ve gözlükleri çıkarılmalıdır. Ayrıca kişinin etrafı boş bırakılarak rahat nefes alması sağlanmalıdır.

EPİLEPSİ NÖBET ÇEŞİTLERİ” 

Basit Parsiyel Nöbet

Basit parsiyel nöbetlerde bilinç açık olur. Üç türü vardır:

Temporal lobdan kaynaklanan nöbetler; ani korku, daha önce olmuş bir olayı olmamış gibi hissetme veya olmamış bir olayı olmuş gibi hissetme, kötü koku ve tatlar alma ve içten gelen hoş olmayan bir hisle kendini gösterir.

Frontal lobdan kaynaklanan nöbetlerde ise hareket ile ilgili sorunlar görülür.

Parietal lobdan kaynaklanan nöbetlerde geçici uyuşukluk belirtileri, oksipital lobdan kaynaklanan nöbetlerde de görme alanının yarısını etkileyen flaş şeklinde ışıklar ve değişik renkler görme belirtileri gözlenir.

Kompleks Parsiyel Nöbet

Kompleks parsiyel nöbetlerde bilinç etkilenmesi meydana gelir. Kompleks parsiyel nöbetlerde çiğneme, yalanma, yutkunma ve bir şey arar gibi şaşkın bakınma hali görülebilir. Bazen hasta elbiselerini çekiştirebilir ve etrafta dolaşabilir. Dakikalar sonra hatta bazen saatler sonra kendine geldiğinde hiçbir şey hatırlamayabilir.

Jeneralize Nöbet 

Jeneralize nöbetler tüm beyne yayılır. Halk arasında sara nöbeti olarak bilinen nöbettir. Kişi önce kaskatı kesilir ve yere düşer. Bunun ardından tüm vücut kaslarında kasılıp gevşemeler olur. Nöbet esnasındaki şiddetli hareketler kişinin kontrolü dışında gelişir. Bunun yanı sıra absans ya da “petit mal” adı verilen kimi jeneralize nöbetlerde kişi her ne kadar vücut şeklini kaybetmese de bilincini kaybedebilir.

EPİLEPSİNİN NEDENLERİ

Epilepsi, birçok nedene sahip olabilen ve her yaşta ortaya çıkabilen bir durumdur. Çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Beyni etkileyen her türlü hastalık epilepsi nöbetlerine neden olabilir.

  • Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar
  • Doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması
  • Kafa travması
  • Genetik ve metabolik hastalıklar
  • Tümörler
  • Gelişimsel beyin malformasyonları
  • Menenjit gibi beyin enfeksiyonları epilepsiye yol açabilir.
EPİLEPSİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Epilepsi beyindeki bir fonksiyon bozukluğu olduğundan, beynin etkilenen bölgesinin yürüttüğü işleve göre semptomlar farklılaşabilir. Bazı belirtiler şunlardır:

•Vücutta ani kasılmalar

•Kollarda ve bacaklarda kontrol edilemeyen sallantılar

•Şuur kaybı

•Seri şekilde baş sallama hareketi

•Kısa bir süre seslere veya konuşmalara yanıt verememe

•Sabit bir noktaya bakmak

•Hızlı göz kırpmak

•Korku, anksiyete ya da deja vu (o anı önce yaşamış gibi hissetme) gibi psikolojik semptomlar

NÖBET ÖNCESİ BELİRTİLER: AURA’LAR

Nöbet, beynin küçük bir bölgesinden başlıyorsa,   kişi nöbetin başlangıcında bazı belirtiler yaşayabilir. Buna “aura” denir. Bu belirtiler, beynin hangi alanın anormal elektriksel aktiviteyle ilintili olduğunu gösterir.

•Uyuşma

•Görme veya duyma değişikliği

•Hoş olmayan kokular alma

•Mide bulantısı ya da midede baskı hissi

•Ani korku hissi

EPİLEPSİNİN TANI YÖNTEMLERİ NELERDİR?

Bazı epilepsi hastalarında nöbetleri tetikleyici bazı durumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı yorgunluk, kullanılan ilaçların  doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal değişiklikler nöbetlere neden olabilir.

Epilepside nöbetlerin sıklığı, ne kadar sürdüğü, hangi yaşlarda başladığı doktor için önemli ipuçları verir. Bu nedenle hekiminiz detaylı tıbbi öykünüzü alacak ve fizik muayene yapacaktır.

EEG, beynin elektriksel aktivitesini ölçen bir cihazdır; epilepside tanı konmasına ve kontrolsüz elektriksel deşarjların beynin hangi bölgesinden başladığının tespitine yardımcı olur. Beyinde nöbetlere neden olabilecek yapısal bir problem olup olmadığını gösteren MR ve Bilgisayarlı Tomografi incelemeleri epilepside kullanılan yöntemlerdir.

“TEDAVİ YÖNTEMLERİ”

Epilepsi hastalarının çoğu anti-epileptik denilen epilepsi ilaçları yoluyla tedavi edilebilir. İlaçlarla nöbetlerin durdurulması amaçlanır. Bu nedenle ilaçların düzenli olarak kullanımı önemlidir. İlaç tedavisi, hastaların büyük bir bölümünde etkili olmasına rağmen, kimi hastalarda beklenen etkiyi sağlayamayabilir. Bu hastalarda epilepsiye sebep olan altta yatan duruma göre cerrahi tedaviler uygulanabilir.

İki tür epilepsi cerrahi yöntemi vardır. İlki epileptik odağın kendisinin kaldırılmasıdır (rezektiv cerrahi).

İkincisi nöbet yayılım yollarının kesilmesi yoluyla nöbetlerin yayılmasını, sıklık ve şiddetini azaltmaya yönelik olan cerrahi yöntemdir (fonksiyonel cerrahi, palyatif cerrahi).

Kimi uygun hastalarda ise “vagus sinir stimülatörü” denilen tedavi uygulanabilmektedir. Göğüs altına yerleştirilen pil, vagus sinirini belli aralıklarla uyarır ve bu nöbetlerde azalma sağlayabilir. Bu tedavi yöntemiyle hastalarda belirgin düzelme sağlanabilir.

Diğer bir tedavi seçeneği de ketojenik diyettir. Bazı tür epilepsilerde etkili olan bu diyet yağdan çok zengin beslenilmesi prensibine dayanır.

Kontrolsüz nöbetler ve hayatınız üzerindeki etkileri zaman zaman bunaltıcı olabilir veya depresyona yol açabilir. Ayrıca, stresi yönetmek, alkollü içecekleri sınırlamak ve sigaradan kaçınmak gibi sağlıklı yaşam seçimlerini yapılmalıdır.

•İlaçlarınızı doğru şekilde alın.

•Yeterli uyku almak da önemlidir. Uyku eksikliği nöbeti tetikleyebilir.

•Egzersiz yapmak, fiziksel olarak sağlıklı kalmanıza ve depresyonun azalmasına yardımcı olabilir.

•Aşırı alkol tüketiminden kaçının

•Nikotin kullanımından kaçının

Epilepsi nöbeti geçiren bir hastanın düşerken bir yerlere çarparak yaralanması engellenmelidir. Hasta yan yatırılmalı, mümkünse kafasını yere vurmasını engellemek için yumuşak kıyafet, yastık gibi bir malzemeyle baş desteklenmelidir. Kişinin yakası sıkıysa gevşetilmeli, hava alabileceği bir alan yaratılmalıdır. Kişiye su içirmeye çalışmak, yüzünü ıslatmak gibi hareketlerden kaçınılmalıdır.

İLGİLİ HABER

Acıbadem Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Independent Türkçe, EurekAlert, Sky News // Derleyen: Uğurcan Yıldız // Katie O’Malley & Sabrina Barr –

Independent Türkçe için çeviren: Umut Can Yıldız // The Independent

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

To Top