GENEL

KEDİLER, SİVRİSİNEKLERE VE BÖCEKLERE KARŞI KORUNMANIN YOLUNU BULMUŞ

Kedi nanesi ve gümüş asmanın kedileri yalnızca neşelendirmediği, aynı zamanda böcekler ve sineklerden koruduğu keşfedildi.

YENİ ARAŞTIRMAYA GÖRE KEDİLER, SİVRİSİNEKLERDEN KORUNMANIN YOLUNU ÇOKTAN BULMUŞ

Kedi nanesi ve gümüş asmanın kedileri yalnızca neşelendirmediği, aynı zamanda böcekler ve sineklerden koruduğu keşfedildi.

Bulgulara göre kediler, bu bitkilere kasten sürtünüyor

Kedi nanesi ve gümüş asma, kedileri neşelendiren bitkiler olarak biliniyor. Ancak yeni bir araştırmaya göre, kedileri neşelendirip yerlerde yuvarlanmalarını sağlayan bu bitkiler, aynı zamanda sivrisinekleri uzak tutuyor.

Keşif, yeni sinek kovucu ürünler geliştirilmesini sağlayabilir (Masao Miyazaki ve Reiko Uenoyama / Eurekalert) / cafemedyam

Iwate Üniversitesi, Nagoya Üniversitesi, Kyoto Üniversitesi ve Liverpool Üniversitesi’nden araştırmacılar, öncelikle kedilerin söz konusu bitkilere verdiği neşe dolu tepkilerin biyololik temellerini ortaya koydu.

Araştırmada hem kedi nanesi hem de gümüş asmadaki kimyasal bileşiklerin (sırasıyla nepetalakton ve nepetalaktol) söz konusu coşkuyu tetiklediği tespit edildi.

Bunun yanında uzmanlar, kedilerin sivrisineklere ve böceklere karşı korunmak için bu bileşikleri kürklerine bulaştırmak istediği ve hem kedi nanesi hem de gümüş asmaya bu nedenle sürtündüğünü düşünüyor.

Araştırmanın başyazarı Reiko Uenoyama:

“Kedi nanesi içindeki kedileri cezbeden nepetalakton maddesinin sivrisinek kovucu etkiye sahip olduğuna dair bazı raporlar vardı. Biz de kedilerin sivrisineklerden korunmak için kürklerine bu bitkilerin özünü aktardığını düşündük. Güçlü bir hipotezimiz oldu ve nepetalaktolün sivrisinek kovucu etkisini keşfettik.” 

Araştırmacılar, kedilerin bu bitkilere kasıtlı olarak sürtünüp sürtünmediğini görmek için leopar, jaguar ve vaşak gibi büyük kedilerin kafeslerinin farklı kısımlarına (zemin, tavan ve duvarlar) nepetalaktol içeren kağıt filtreler yerleştirdi. Bunun sonucunda kedilerin kağıtlara sürtünmeye başladıkları ve hatta bazılarının tavandaki kağıtlara ulaşabilmek için duvarlara tırmandığı görüldü.

Daha sonra birkaç ev kedisinin kafalarına aynı madde sürüldü veya maddeyi kendilerinin uygulamasına izin verildi. Bunun ardından kediler, sivrisineklerin erişebileceği bir noktaya yerleştirildi.

Böylece, gümüş asmadaki nepetalaktol isimli maddeye maruz kalan kedilerin başlarına konan Aedes albopictus cinsi sivrisinekler sayıldı. Sayıyı bileşiğe maruz kalmayan kedilerle karşılaştıran araştırmacılar, nepetalaktolün sinekleri uzak tutmada büyük fark yarattığını gördü.

Bulguların, insanlar için yeni sivrisinek kovucu ürünlerin geliştirilmesinde kullanılabileceği ifade edildi.

Aedes aegypti, chikungunya ve dang virüsü taşıdığı düşünülürse bulguların insan sağlığı açısından yararlı olabileceği düşünülüyor.

Hakemli bilim dergisi Science Advances’da yayımlanan araştırmanın yazarları, kedigillerdeki sivrisinek savunmasını şöyle açıkladı:

“Evcil kediler ve diğer kedigiller yüzlerini ve başlarını kedi nanesi (Nepeta cataria) ve gümüş asmaya (Actinidia polygama) sürtüyor ve yerde yuvarlanıyor. Böylece gümüş asma ve kedi nanesi, kedinin kürküne nepetalaktol veya nepetalakton maddelerini aktararak, A. albopictus’u uzak tutuyor.”

Öte yandan araştırmacılar, bu kimyasalların neden köpek veya fare gibi diğer hayvanları kediler gibi coşkulandırmadığını merak ediyor.

Araştırmanın yazarlarından Masao Miyazaki, düşüncelerini şöyle dile getiriyor:

“Bu tepki neden kedilerle sınırlı? Neden diğer hayvanlar bitkiye tepki vermiyor? Cevap bulmak için reaksiyondan sorumlu geni belirlemek istiyoruz. Zira bu çalışmanın bulguları, yeni sivrisinek kovucu ürünlerin geliştirilmesi dahil olmak üzere çeşitli alanlarda kullanılabilir.”

GÜMÜŞ ASMA (MATATABİ) NEDİR? – KEDİLER İÇİN KEDİ NANESİ ALTERNATİFİ

Gümüş asma veya yaygın kullanılan Japonca adıyla Matatabi, bilimsel adı “Actinidia polygama” olan, yapraklarını döken ve Doğu Asya’nın dağlık bölgelerine özgü tırmanıcı bir asma çeşididir.

Bitki yazın çiçeklenir, bir arada kümelenen beyaz çiçeklerinden kiviye benzer bir meyve oluşur.

Adını üzerinde gümüşi noktaları olan büyük ve koyu yeşil yapraklarından alır.

Gümüş asma Asya’da yüzyıllardır geleneksel önleyici ilaç olarak kullanılmaktadır. Kalp hastalıklarına ve kansere karşı etkili olduğu düşünülmektedir (1) ancak yazımızın konusu bitkinin insan sağlığına olan faydaları değil, daha çok kediler üzerindeki etkileridir. 

Gümüş asma tozunun kediler üzerinde kullanımı Japonya ve Çin’de oldukça popülerdir. Bitki tek bir uyarıcı bileşik değil iki farklı uyaran içerdiği için kedi nanesi’nden daha etkilidir.

Kedileri cezbeden ayırt edici tatlı çayımsı bir kokusu vardır.

Kedilere sevinç ve coşku veren etkileri nedeniyle kullanılması çok eskilere dayanır. Bu bitkiyle uyarılan kedilerde tipik olarak yuvarlanma, çene ve yanak sürtme, miyavlama ve etraftaki nesneleri yalama görülür. Bazı kediler daha fazla etkilenir, aşırı eğlence ve aktiflik görülebilir, bazıları ise rahatlayıp huzurla beklerler. Bu etkiler genellikle 5 ve 30 dakika arası sürer.

GÜMÜŞ ASMA (MATATABİ) KEDİLER İÇİN GÜVENLİ MİDİR?

Bu bitki kedi nanesine doğal bir alternatiftir. Oyuncakların etrafına serpiştirilebilir ve oyuncağın içine konulabilir. Güvenlidir ancak kedinin besinlerine karıştırılmamalıdır.

KEDİ NANESİ VE GÜMÜŞ ASMA FARKI NEDİR? HANGİSİ DAHA İYİ?

İçerisinde birden fazla kedi uyarıcı bileşen bulunduğu için kedi nanesinden daha güçlü bir bitkidir. Bir araştırmada kedi nanesi ve gümüş asma karşılaştırılmış ve deneye katılan bütün kediler gümüş asma ile oyalanmayı tercih etmiştir.

GÜMÜŞ ASMA (MATATABİ) KEDİLERDE NEDEN VE NASIL KULLANILIR?

Gümüş asma kediler için eğlencedir ve kedi nanesini beğenmeyen, sıkılan veya tepki göstermeyen kediler üzerinde etkili olabilir. Hayatı monotonlaşan, strese giren, baskı altında hisseden kediler için iyi bir alternatif olabilir.

Gümüş asma farklı formlarda satın alınabilir. Kurutulmuş gümüş asma dalları, tohumu, doğranmış yaprakları ve çiçekleri ve gümüş asma tozu kullanılabilir. Kullanılan gümüş asma formuna göre ufak torbaların içine veya kumaş oyuncaklara koyulabilir. Kedilerin oyuncakları etrafına serpiştirilebilir. Kedi yemek ve mamalarında kullanılmamalıdır, normal yeme alışkanlığını olumsuz etkileyebilir.

Kediler üzerindeki en uygun gümüş asma tozu dozu yarım gramdır. (0.5 gram) Yani bir tutam toz yeterli olacaktır.

NE SIKLIKLA KULLANILIR?

Kedilerin egzersiz yapmasını ve oyun oynamasını uyarmak için günlük olarak kullanılabilir. Kediler için zararlı değildir ve bu hayvanlar ne kadar oynamaları gerektiğini bilir. Genel olarak, aynı kedi nanesinde olduğu gibi bir süre sonra ilgilerini çekmez olur.

BÜTÜN KEDİLERDE KULLANILABİLİR Mİ?

Evet, bütün kediler üzerinde kullanılabilir ancak aynı kedi nanesinde olduğu gibi her kedi farklı düzeyde reaksiyon gösterecektir. 8 aylıktan küçük olan veya hamile olan kediler gümüş asmaya reaksiyon göstermeyebilir.

KEDİ NANESİ

catnip
Kedi Nanesi / cafemedyam

  Kediler, kedi nanesini çok severler ve bu ürün tamamen güvenilirdir.

Kedi nanesi kedinize zarar verebilecek hiçbir şey içermez. Fakat gerektiğinden fazla kedi nanesi yerlerse midelerinde hafif bir rahatsızlığa sebep verebilir. Ancak kediler genelde sadece ihtiyaçları kadar yiyeceği için bu durumun meydana gelmesi çok olası değildir.

KEDİ NANESİ NEDİR?

  Kedi nanesi, nane familyasından mevsimlik bir bitkidir.

Kökeni ise Kuzey Afrika ve Akdeniz olmakla birlikte, son zamanlarda Avrupa ve Kuzey Amerika’da da yaygın olarak yetişmektedir. Bu bitkiye kedi nanesi isminin verilmesi şüphesiz kedilerin çok sevmesinden kaynaklıdır.

Peki kediler niçin bu kedi nanesini sever?

  Kedi nanesinin etkin bileşeni nepetalaktondur. Kediler de bu bileşeni kokusu sayesinde bulurlar. Genel olarak da nepetalaktonun muhtemelen çiftleşmeyle bağlantılı olarak kedi feromonun etkisine benzer bir etki gösterdiği düşünülmektedir.

  Kedi nanesinin kedinizin modunu yükseltici bir etkisi vardır. Kediniz, bu naneden yediğinde oldukça sıradışı etkiler gösterebilir. Kedinizin daha sokulgan veya özellikle sevecen davranmaya başlaması mümkündür. Buna ek olarak yuvarlanabilir, kedi nanesi kaynağına patileriyle vurabilir veya yüzünü sürebilir. Hatta etrafa sıçrayabilir ve görünmeyen avı kovalarmış gibi odadan odaya koştura, oyuncu bir kediye dönüşebilir.

  Bazı kediler kedi nanesi yediğinde gevşeyip ve gözleri dalabilir. Kedilerde bu davranış tümüyle bol miktarda miyavlama veya hırlamayla kendini gösterebilir. Yine de kedi nanesinin etkileri kısa sürelidir ve genelde 5 ile 15 dakika arasında sürmektedir.

  • CATNİP ( kedi nanesi )

  Catnip, kedi nanesinin ingilizce adıdır. Dolayısıyla ithal olan kedi nanesi ürünleri de catnip ismi altında satılır.

Peki kedinize neden kedi nanesi vermeniz gerektiği konusunda bir fikriniz var mı?

  Kedi nanesini sevimli evcil hayvanınıza hoşlandığı için, eğitim sırasında, kedi tırmalama ağacı kullanmaya veya kendi yatağında uyumaya teşvik etmek için vermek büyük bir ödül olarak görülmektedir. Ayrıca hareket etmeyi sevmeyen kedileri egzersiz yapmaya teşvik etmek için de iyi bir yol sağlayabilmektedir. Hatta bu enerji harcama ile de kedinizin gevşemesine de yardımcı olabilmektedir. Kedinize kedi nanesi verme nedeniniz ne olursa olsun, kedi nanesi adeta kedinizi mest eder.

KEDİ NANESİ NI KEDİYE NASIL VERMELİSİNİZ?

  Kedi nanesi gelişen teknolojiyle de birçok formda üretilmektedir. Yere ya da bir kedi oyuncağının üzerine sprey olarak sıkabileceğiniz gibi aynı zamanda oyuncakların içeriğinde bulunan kedi nanesi de bulunmaktadır.

Yani oyuncakların kendisi kedi nanesi kokulu olarak kedilerin ve kedi sahiplerinin beğenisine sunulmaktadır. Kedi nanesi yağı, damlası ya da kedi nanesi yağ spreyi olarak da edinmeniz mümkündür. Kediler çok küçük miktarlardaki kedi nanesine dahi tepki vereceğinden fazla kullanmanız da gerekli değildir.

  Kedilerin çoğunluğu kedi nanesinden mest olsa da, yaklaşık olarak kedilerin %30’unun gözle görülebilen bir karşılık vermediği de görülmüştür. Bunun sebebinin ise kalıtsal olarak aktarılan bir özellik olduğu düşünülmektedir. Basitçe açıklamak gerekirse, kedi nanesinden etkilenmelerini sağlayan duyuları yoktur.

  Kediler oyuncu yapılarına rağmen genellikle ilk altı aylık dönemlerinde kedi nanesine tepki verememektedir. Bu durum duyularının gelişmesiyle bağdaştırılmaktadır. Ayrıca yaşlı kedilerde de bu duyu azalacağından kedi nanesine olan ilgilerinin azaldığını farkedebilirsiniz.

TECRİTTE DİP DİB9E YAŞAMAK KEDİLERİ BEZDİRDİ

Bazı kedilere, saldırganlığını azaltabilmek için depresyon ilacı veriliyor

Uzmanlar, Kovid-19 pandemisi sebebiyle insanların evde daha çok vakit geçirmesinin, özellikle kediler olmak üzere bazı evcil hayvanları olumsuz etkilediğini söyledi.

Uzmanlar bütün kedilerin aynı olmadığına dikkat çekti (Unsplash) / cafemedyam

PLOS Medicine isimli hakemli bilim dergisinde yayımlanan araştırma, kedi, köpek ve tavşan gibi evcil hayvanların tecrit sırasında insanların akıl sağlığını koruduğunu ortaya koymuştu. Araştırma makalesinin yazarları evcil hayvan sahibi olmanın, pandeminin zararlı psikolojik etkilerini azalttığını belirtmişti.

Öte yandan bazı uzmanlar, aynı durumun bazı evcil hayvanlar için geçerli olmadığı görüşünde. Zira bazı hayvanların tecrit sırasında sahiplerinden bıktığı ortaya çıktı.

Hayvan davranışında uzman, Veteriner Hekim Emmanuele Titeux, birçok kişinin evcil hayvanlarıyla mutlu hissettiğini, tecritte yalnız kalmaktan kurtulduğunu söyledi ve şöyle devam etti:

“Ama evcil hayvanlar bir ankete cevap verebilseydi bazıları kesinlikle şunu söylerdi: ‘Bütün gün beni dürtmeyi bırakmayan bu aptal mankafaya katlanmak zorundayım. Artık dayanamıyorum.”

Sosyal medyada son zamanlarda depresyona girmiş gibi görünen veya artık sahiplerine bakmaya bile dayanamayan kediler paylaşılmaya başlandı.

Vox’un görüştüğü Shannon Shoaf, tecrit sırasında 4 kedisinin tıslamaya ve hırlamaya başladığını söyledi. Shoaf, bir kedisinin duvarlara çarpıp sekmeye başladığını da ekledi.

Ohio State Üniversitesi’nden Profesör M. Leanne Lilly, insanlar gibi kedilerin de ani değişiklikten etkilenebileceğini söyledi.

Bununla birlikte Titeux depresyon teriminin hayvanlar için uygun olmadığına dikkat çekti. Hayvanlarda depresyon denen durumun bir tür “boyun eğme” olduğunu belirten Titeux:

“Temelde hayvan, kendisini uyum sağlama yolunun olmadığı bir durumda buluyor. Bunun yerine ilgisizlik haline giriyor. Bir köşede oturabiliyor veya yemeğini yiyebiliyor. Ancak daha fazlasını yapmıyor.”

Titeux, kedilerde “boyun eğme” vakasıyla pek karşılaşmadığını söyledi ve sözlerine şöyle devam etti:

“Ancak ilk tecritten bu yana insanlarına karşı saldırganlaşan birçok kedi gördüm. İlk tecrit esnasında, kedilerinin kendilerine saldırmasından vazgeçmeyeceğini düşündükleri için onlara ötenazi yaptırmak isteyen insanlar bile gördüm.”

HAYATINDAN MEMNUN KEDİLER DE MEVCUT

Bu durumdaki kedilerin davranışının bariz bir nedeni var: Tecrit.

Başka bir deyişle insanlarla sonsuza kadar mahsur kalmak. Titeux, aşırı yalama ve tırmalama gibi tekrarlayan davranışlar sergileyen kedilerde de artış yaşandığını belirtti.

Vice’ın haberine göre, bu kediler için mucize bir çözüm ne yazık ki yok.

Bazı kedilere antidepresanlarda bulunan fluoksetin adlı bileşeni verdiklerini ve bu sayede saldırganlığını azalttıklarını söyleyen Titeux:

“Hayvanlara insanların kullandığı depresyon ilaçlarını vermeniz hayvanların gerçekten depresyonda olduğu anlamına gelmiyor.”

Muhtemel çözümler arasında, kedinin ortamını veya kişilerin evcil hayvanlarıyla etkileşim şeklini değiştirmek var.

Zira Titeux:

“Size gelmelerine izin vermek iyi bir başlangıç.”

Bu durum bütün kedileri kapsamıyor.

Titeux;

“Bu konuda genelleme yapmamalıyız. İnsanları ve sahipleriyle oynamayı seven pek çok kedi var. Görünen o ki bu kediler koşullardan çok memnun.”

İLGİLİ HABER

Independent Türkçe, Vice, Vox

Derleyen: Uğurcan Yıldız

Independent Türkçe, Eurekalert, New York Times

Derleyen: Çağla Üren

Organiksozluk

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

To Top