BİLİM & TEKNOLOJİ

MUTANT KOVİD!

Genetik bilimci Van Dorp, az sayıda tanımlayıcı mutasyonla birbirinden ayrılan binlerce SARS-CoV-2 soyu bulunduğunu ifade ediyor.

YENİ KORONAVİRÜS MUTASYONUNA DAİR MERAK EDİLEN HER ŞEY

uzmanlar, yeni mutasyonun aşıları nasıl etkileyeceği, daha tehlikeli olup olmadığı ve bu yeni türden nasıl korunmamız gerektiğine dair sorulara yanıtlar üretiyor

Birleşik Krallık Sağlık Bakanı MATT HANCOCK’UN yeni bir Kovid-19 varyantı keşfettiklerini ve bu soy hattının ülkenin güneydoğusunda  yayıldığını açıklaması, dünya genelinde bir endişe dalgası yarattı.

Birleşik Krallık (BK), Mutasyona uğrayan yeni koronavirüsün tespit edilmesiyle Noel kutlamaları öncesi kısıtlamaları artırırken, Türkiye dahil birçok ülke de BK seyahatlerine yasak getirdi.

Manşetlere “mutant Kovid” diye yansıyan yeni varyantın, daha tehlikeli olup olmadığı, aşıları etkileyip etkilemeyeceği ve hangi ülkelere yayıldığına dair pek çok spekülasyon üretiliyor. Bu esnada dünyanın dört bir yanından genetikçi ve sağlık uzmanı da akıllardaki sorulara yanıtlar üretmeye çalışıyor.

İşte o sorular ve yanıtları:

YENİ VARYANTA DAİR NELER BİLİYORUZ?

Evrim Ağacı’ndan Çağrı Mert Bakırcı’nın aktardığına göre yeni varyant, VUI-202012/01 (veya B.1.1.7 soy kümesi) diye isimlendiriliyor. VUI eki, Aralık 2020 içinde incelemeye alınan ilk yeni varyant olduğu için, “İnceleme Altındaki Varyant” anlamına gelen “Variant Under Investigation” sözcüklerinin ilk harflerinden oluşuyor.

Londra Üniversitesi’nden Genetik Bilimci Lucy van Dorp, The Conversation’da kaleme aldığı yazıda yeni varyantı şöyle niteliyor:

“Varyant, virüsün insan hücrelerine girişini sağlayan S proteininde 7 tane olmak üzere, toplamda 14 tanımlayıcı mutasyon taşıyor. Bu sayının, dünya genelinde dolaşımdaki birçok varyantla karşılaştırıldığında fazla olduğu görülüyor.”

Van Dorp’a göre söz konusu varyantın artık virüsün mevcut versiyonlarına baskın gelmeye başladığı ve vakaların giderek artan bir kısmından sorumlu olabileceği düşünülüyor.

BU VARYANT NEREDEN GELDİ?

Bu mutant soy hattı, BK’deki Kovid-19 soy hatları arasından rastgele örnekler toplayıp genetik dizileme yapan COVID-19 Genomics UK (COG-UK) konsorsiyumu tarafından keşfedildi. 

Genetik Bilimci Van Dorp’a göre varyant ilk olarak 20 Eylül’de BK’nin güneydoğusundaki Kent kontluğundan alınan bir örnekte tanımlandı. Ancak kökeni henüz bilinmiyor.

Şimdiye kadar bilim insanları, varyantın BK dışından geldiği teorisini destekleyebilecek herhangi bir virüs tanımlamadı. Gözlemlenen mutasyon modelleri ise varyantın, muhtemelen BK’de uzun bir adaptif evrim süreci geçirdiği düşüncesini destekliyor.

Bunlara benzer mutasyon modelleri, SARS-CoV-2’nin bağışıklık sistemi zayıf kronik hastalarda geçirdiği evrimde gözlemlenmişti. Bu nedenle en geçerli hipotez, tek bir hastada meydana gelen kronik bir enfeksiyonun, bu varyantın kökeninde rol oynadığını öne sürüyor.

BAŞKA HANGİ ÜLKELERDE GÖRÜLÜYOR?

Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre yeni varyantın ilk olarak BK’nin güneydoğusunda geliştiği düşünülse de bilim insanları onu Danimarka, Hollanda ve Avustralya’da da saptadı. Hollanda, yeni varyantla ilgili endişeleri gerekçe göstererek BK uçuşlarını yıl sonuna kadar yasaklarken, Türkiye dahil olmak üzere birçok Avrupa ülkesi de benzer seyahat kısıtlamaları getiriyor.

DSÖ’den yapılan açıklamada:

“Birleşik Krallık yetkilileriyle yakın temas halindeyiz. Analizlerinin ve araştırmalarının sonuçlarını paylaşmaya devam edecekler..

Daha fazla bilgi edindikçe halkları ve üye ülkeleri bilgilendireceğiz ve bu varyantın özelliklerine dair daha net bir tablo oluşturacağız..

Bu esnada, herkese Kovid-19’un yayılmasını engellemek için tüm koruyucu önlemleri almasını ve ulusal makamların yönergelerini uygulamasını tavsiye ediyoruz.”

YENİ VARYANT DAHA MI TEHLİKELİ VE DAHA MI BULAŞICI?

İngiltere Halk Sağlığı Kurumu, 13 Aralık itibarıyla, bu yeni varyantla enfekte olan bin 108 vaka tespit edildiğini belirtiyor.

Ancak Sağlık Bakanı Matt Hancock, Kovid taşıyanların bu varyant yüzünden daha ciddi hastalanacağına dair veri olmadığını  söylüyor. Yani yeni türün, hastalıkları ağırlaştıracağına dair kanıt bulunmuyor.

Öte yandan BK hükümetinin bilimsel danışma grubunun (Sage) üyesi Profesör Sir Mark Walport, varyantın bulaşma konusunda “avantajlı” olabileceğine dair uyarıyor. Başbakan Boris Johnson da Cumartesi günkü açıklamasında yeni türün eskisine kıyasla yüzde 70’e varan oranlarda daha bulaşıcı olabileceğini söylemişti.

Zira yeni varyant, BK’nin vakaların hızla arttığı bölgelerinde tespit ediliyor. Ancak söz konusu veriler BK’yle sınırlı olduğu için varyantın dünya genelindeki etkisi henüz net değil.

King’s College London’dan virolog Prof. Stuart Neil, şimdiye kadar toplanan verilerin değişime uğrayan virüsün daha bulaşıcı olduğu tespitiyle tutarlılık gösterdiğini aktarıyor. 

Guardian’a göre Neil:

“Ancak bunun laboratuvar araştırmasına dayanan bir teyidi yok. Veya neden hızlı yayıldığına dair bir doğrulanmış bilgi yok” ifadelerini kullanıyor.

Neil ayıca, değişim gösteren virüsün, birkaç hafta önce bazı bölgelerde görülen vakaların yüzde 10 ila 15’inde tespit edildiğini ama geçen hafta bu oranın Londra’daki vakalarda yüzde 60’a çıktığını belirtiyor.

BK hükümetine bağlı Yeni ve Gelişmekte Olan Solunum Virüsü Tehditleri Danışma Grubu’nun (Nervtag) pazar günü yayımladığı açıklamada:

“Değişime uğrayan virüsün diğer değişim gösteren türlere kıyasla bulaşıcılığında artış olduğu” ifade edilse de bilim insanları, verilerin henüz ilk aşama bulgular olduğunu ve modellemeye dayandırıldığını aktarıyor.

Nervtag üyesi Dr. Müge Çevik, bulguların, aktarılan verilerin kalitesi ve miktarına bağlı olduğunu söylüyor:

“Potansiyel açıdan daha bulaşıcı ancak ne kadar olduğunu bilmiyoruz ve mutlak bir kesinliğe sahip değiliz… Şu anda nedensel bir ilişki kuramıyoruz, bu sadece bir bağlantısal bir etki.”

Washington Üniversitesi Moleküler & Hücre Biyolojisi Bölümü’nden ve Fred Hutch Enstitüsü’nden doktorası bulunan Virolog Semih Tareen de konuyla ilgili şu ifadeleri kullanıyor:

“İngiltere’de yayılan bu yeni “B.1.1.7” isimli soy kümesinde (İng: “lineage cluster”) ilginç mutasyonlar var. Bu mutasyonların bazıları yeni değil, önceden de görüldü. Bu mutasyonlardan bazıları önceden lab deneylerinde hücrelere ve farelere daha kolay bulaşabildiğini gösterdi. Henüz bu mutasyon grubunun doğrudan insanlarda daha bulaşıcı olduğuna dair bir delil yok.”

BBC Türkçe’ye göre ise University College London’dan Prof. Andrew Hayward, yeni mutasyonun ne kadar kaygı verici olduğu sorusuna şu yanıtı veriyor:

“Sanıyorum, virüsün değişime uğrayan bu türünün daha büyük bir pandemiye neden olma ihtimalini bilecek kadar yeterli bilgiye sahibiyiz, daha önce öngördüğümüzden çok daha kötü.”

Hayward’a göre yeni tür virüsün bulaşıcı etkisindeki artış, mevcut can kayıpları oranı da göz önünde bulundurulduğunda “çok daha fazla ölüme neden olabilir.”

KORONAVİRÜSTE BAŞKA MUTASYONLAR MEYDANA GELDİ Mİ?

Genetik bilimci Van Dorp, az sayıda tanımlayıcı mutasyonla birbirinden ayrılan binlerce SARS-CoV-2 soyu bulunduğunu ifade ediyor. 

BBC’nin Sağlık ve Bilim Muhabiri James Gallagher’ın aktardığına göre de ilk olarak Çin’in Vuhan şehrinde görülen virüsle şu anda dünya çapında görülen virüs aynı değil.

Koronavirüsün mutasyona uğramış hali D614G, ilk olarak Avrupa’da Şubat ayında görüldü. Şimdi koronavirüs vakalarında çoğunlukla bu tür görülüyor.

Mutasyona uğrayan bir diğer tür de A222V. Bu da İspanya’da tatil yapanlarla bağlantılı olduğu belirtilen ve Avrupa’ya yayılan bir mutasyon.

YENİ VARYANTI DİĞERLERİNDEN FARKLI KILAN NEDİR?

Yeni varyant, toplamda 14 tanımlayıcı mutasyon taşıyor.

Bunlardan 7’si virüsün insan hücrelerine girişini sağlayan S proteininde meydana geldi.

Bu nedenle VAN DORP, yeni varyantın sıradışı bir mutasyon sayısı ve kombinasyonuyla tanımlandığına dikkat çekiyor:

“Bu mutasyonlardan biri olan N501Y’nin, virüsün hücrelerimizdeki reseptörlere bağlanma kapasitesini artırdığı daha önce de gösterilmişti. N501Y ilk olarak Nisan 2020’de Brezilya’da bir virüste sekanslandı ve şu anda Güney Afrika’da da görülme sıklığı artan bir SARS-CoV-2 varyantıyla ilişkili. Bu, yeni B.1.1.7 soy kümesinden farklı ama endişeyi hak ediyor.”

Van Dorp’a göre Çok sayıda mutasyona sahip bu özel varyantın görülme oranındaki son artış, bazı mutasyon adayları üzerinde derinlemesine çalışmak gerektiğini gösteriyor.

BİLİM İNSANLARI ŞU ANDA NE YAPIYOR?

Bilim insanları şimdi, nasıl tepki verdiğini anlamak için yeni varyantı laboratuvarda büyütmeye çalışıyor.

Laboratuvar çalışmalarının sonucunda varyantın diğerleriyle aynı antikor tepkisini üretip üretmediği ve aşıya nasıl tepki verdiği anlaşılacak.

İngiltere Halk Sağlığı kurumunun Porton Down’daki laboratuvarlarında çalışan bilim insanları da varyantın hastanede yatan vakalar üzerindeki etkisini inceliyor.

Bunun yanında kitlesel test uygulamalarında kullanılan ve yanal akış testi diye bilinen pratik testlerin yeni varyantı tespit edip edemediğine dair çalışmalar da yürütülüyor.

İlk kapsamlı araştırmaların tamamlanmasının iki haftayı bulabileceği düşünülüyor.

YENİ VARYANT AŞILARI ETKİLEYECEK Mİ?

Sağlık Bakanı MATT HANCOCK, söz konusu mutasyonların aşıya yanıt vermeme ihtimalini çok düşük görüyor. Zira aşılar, virüsün S proteinin tamamına karşı antikor tepkisi uyaracak şekilde tasarlandı. Bu nedenle mutasyonların aşı etkinliğini kayda değer ölçüde engellemeyeceği tahmin ediliyor.

Öte yandan genetik bilimci VAN DORP ’a göre diğer mevsimsel koronavirüs türlerinin daha uzun süre içinde insanın bağışıklık sisteminden kaçma kabiliyeti edindiğine dair artan sayıda kanıt mevcut. Yani her yıl gripte olduğu gibi, daha fazla mutasyon meydana geldikçe aşıların da yenilenmesi gerekebilir.

“Bunun şimdi gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini söylemek için henüz çok erken. Ancak kapsamlı genom dizilimi, veri paylaşımı ve varyantlara yönelik raporların standart hale getirilmesi, aşı çalışmalarını yönlendirmek için hayati önem taşıyacak.”

BU TÜRÜ NASIL DURDURABİLİR?

Dünya Sağlık Örgütü’nün Kovid-19’la mücadelede öne çıkan liderlerinden Maria Van Kerkhove, yeni türün yayılma oranını azaltabilecek önlemler bulunduğunu söylüyor.

Uzmana göre fiziksel mesafe, yüz maskesi ve el yıkama gibi önlemlerin bir arada uygulanması, vaka sayısının azalmasını sağlamanın yegane yolu.

“Maruziyetimizi en aza indirmek için hepimiz, her gün ne yaptığımıza dikkat etmeliyiz..

Günü geçirirken Kovid’e yakalanma riskimizin ne kadar olduğunu saptamamız ve riski azaltmakiçin bu adımları atmamız gerekiyor..

Virüs, bu varyantla daha bulaşıcı hale gelebilir ama bulaşmayı sınırlayabileceğimiz önlemler var.”

DSÖ Genel Direktörü, koronavirüsün daha hızlı yayılan türünün şu ana kadar ciddi hastalık ve ölüme yol açtığına dair hiçbir kanıt olmadığını bildirdi.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) koronavirüsün daha hızlı yayılan türünün şu ana kadar “ciddi hastalık veya ölüme” neden olduğuna dair hiçbir kanıt olmadığını bildirdi.

Cenevre’de düzenlenen basın toplantısında konuşan DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhonam Ghebreyesus:

“Güney Afrika ve İngiltere’de koronavirüsün yeni varyantları bildirildi..

Virüslerin zaman içinde mutasyona uğraması doğal ve beklenen bir durum..

İngiltere yeni varyantın daha kolay bulaştığını bildirdi. Ancak şimdiye kadar bunun daha fazla ciddi hastalık ya da ölüme yol açtığına dair hiçbir kanıt yok.”

Ghebreyesus, DSÖ’nün sözkonusu genetik değişikliklerin virüsün davranışını nasıl etkilediğini anlamak için biliminsanlarıyla birlikte çalışmalarının sürdüğünü söyledi.

Virüsün daha fazla yayılmasının yeni mutasyonlara fırsat vereceğini kaydeden Ghebreyesus:

“Hükümetlerin ve insanların şu anda (virüsün) yayılmasını sınırlandırmak için gerekli önlemleri almalarının ne kadar önemli olduğunu özellikle vurgulamak istiyorum.” dedi.

DSÖ’nün Covid-19’a karşı mücadele ekibi lideri Maria Van Kerkhove ise bir soru üzerine, “İngiltere, yeni tip koronavirüsün daha fazla yayılan türünün aşıları etkilemediğini belirtti” ifadesini kullandı.

PROF. DR. UĞUR ŞAHİN’DEN KORONAVİRÜS MUTASYONUNA AÇIKLAMASI

BioNTech’in kurucularından ve korona aşısına ilk izin alan bilim insanlarından Prof. Dr. Uğur Şahin İngiltere’de görülen yeni mutasyonla ilgili açıklamalarda bulundu…

Şahin, Pfizer/BioNTech aşısının yeni mutasyona karşı etkili olacağını belirtti..

Mutasyona uğrayan virüs ilk olarak Eylül ayında İngiltere’nin Kent şehrinde tespit edildi  “VUI – 202012/01” adı verilen yeni tür virüs küresel çapta bir paniğe neden oldu.

BioNTech’in üst yöneticisi Prof. Dr. Uğur Şahin ise mutasyona uğrayan yeni tür virüse karşı geliştirdikleri aşının etkili olacağı konusunda emin olduğunu belirtti.

BioNTech şirketinin mutasyonu ilerleyen günlerce inceleyeceğini  ifade eden Şahin,  meseleye ihtiyatla yaklaştığını söyledi.

“KORONAVİRÜS AŞISI OLMADIM”

Henüz koronavirüs aşısı olmadığını ancak olmak istediğini söyleyen Şahin, “Çalışanlarının işlerine devam edebilmeleri için aşılanmalarının daha önemli olduğunu ifade etti.

“KANIT YOK”

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, dün yaptığı açıklamada yeni tip koronavirüsün (Covid-19) daha hızlı yayılan türünün “ciddi hastalık veya ölüme” neden olduğuna dair hiçbir kanıt olmadığını belirmişti.

MUTASYONA UĞRAYAN VİRÜS HANGİ ÜLKELERDE GÖRÜLDÜ?

İngiltere’de ortaya çıkan koronavirüsün daha bulaşıcı yeni varyasyonu şimdiye kadar İngiltere dışında,  İtalya, Hollanda, Danimarka, Belçika, Avustralya ve İskoçya’da tespit edildi. Ardından, Kanada, Almanya, Fransa, Avusturya, Belçika, İsviçre, Fransa, Hollanda gece yarısından itibaren İngiltere ile karşılıklı uçuşları durdurdu.

PROF. DR. MEHMET CEYHAN’DAN MUTASYONA UĞRAYAN KORONAVİRÜS İLE İLGİLİ AÇIKLAMA

Prof. Dr. Mehmet Ceyhan:

“Bu mutasyon eğer gerçekten orijinal virüsten daha hızlı yayılıyor ise salgının bitmesi için beklediğimiz mutasyonun başlangıcı da olabilir. Çünkü o mutasyonda virüsün daha bulaşıcı, ancak zararsız hale gelmesini bekliyoruz. Yani ilk değişiklik gerçekleşmiş olabilir.”

Yeni virüse karşı dikkatli olunması gerektiğini vurgulayan Ceyhan, şu ifadeleri kullandı;

Birkaç gündür herkes İngiltere’de ortaya çıkan yeni mutant koronavirüsle (B.1.1.7) ilgili telaş içerisinde. Henüz karamsarlık için bir neden yok. Çünkü;

1) Bulaşıcılığın % 70 arttığı bulgusu şimdilik sadece bir modelleme sonucu. Henüz gerçekten daha bulaştırıcı olduğu bile laboratuvar ve klinik verilerle doğrulanmış değil.

2) Ülkelerin önlem alması doğal, çünkü virüsün özellikleri tam anlaşılıncaya kadar, yani daha bulaştırıcı ve ağır hastalığa neden olmadığı belli oluncaya kadar yayılması önlenmelidir.

3) Bu mutasyon eğer gerçekten orijinal virüsten daha hızlı yayılıyor ise, salgının bitmesi için beklediğimiz mutasyonun başlangıcı da olabilir. Çünkü o mutasyonda virüsün daha bulaşıcı, ancak zararsız hale gelmesini bekliyoruz. Yani ilk değişiklik gerçekleşmiş olabilir.

4) Ancak istemediğimiz yönde bir mutasyon olursa, zorunlu olarak virüsün yayılmamasına gayret edeceğiz. Sonuç olarak henüz telaşlanacak bir noktada değiliz. Her zamanki gibi dikkatli olmalıyız.

“BULAŞMA ENGELLENMELİ, AŞIYI ETKİLEMEZ AMA…”

Prof. Esin Davutoğlu Şenol, mutasyonun eylül ayından bu yana izlendiğini belirterek aşı çalışmalarını etkilemeyeceğini söyledi.

Şenol:

“Mücadele için genomik analizi bütün ülkelerin yapması gerekir..

Temmuzda Avustralya’da çıktı bu varyant. Genomik analizini çok iyi yapan ülke kapandı ve tedbirlerle virüs sessiz hale geldi.”

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol:

“Mutasyon eylül ayından beri izleniyor..

Aşı olunmalı. Bulaşma azalarak bu tarz varyantların (Bir canlının genomu içindeki DNA ya da RNA diziliminde meydana gelen kalıcı değişmelerdir. Mutasyona sahip bir organizma ise mutant olarak adlandırılır) ortaya çıkmasına da mani olmak için aşılamanın önemi bir kez daha büyük bir şekilde ortaya çıkıyor.”

Şu anda biz mutasyonun nasıl olduğunu biliyor muyuz? Hızlı yayılma üzerinde etkisi olduğu söylendi, onun dışında var mı başka bildiğimiz?

Şenol:

“O çok önemli bir soru ve onun cevabı cevabı henüz yok. Onun cevabı ve anlamı çözülecek. Doğrudan yayılma ile de ilişkili olabilir bu.”

GENOMİK ANALİZ YAPILMALI

Yeni dönemde yapılması gerekenlere ilişkin Prof. Şenol, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Genomik analizi bütün ülkelerin yapması gerekir. Mesela 120 binden fazla genom taranmış ve hâlâ İngiltere’deki bütün sürecin yüzde 10’unu temsil ediyor. Bu izlemle eşzamanlı olarak kapatmalar ile önlemler bu virüsü sessiz hale getirecek. Bu refleksin verilebilmesi için izlemek yani genomik analiz yapmak ve bulaşma hızını kesmek çok önemli. Bulaşma hızını kesmediğiniz sürece mutasyonların fonksiyonel hale gelme olasılığı artar. İngiltere şu an dördüncü evre, yani trafik lambasındaki kırmızı ışığı geçti. Bütün kalabalıklaşmaları, okullar dahil kapatıyorlar. Büyük bir kapanma yapıyor ve dünyaya karşı da sorumluluğunu yerine getiriyor. Mesela yazın temmuz ayında Avustralya’da çıktı bu varyant. Avustralya da genomik analizi çok iyi yapan bir ülke ve kapandı, kapanmalar ve düzgün tedbirler nedeniyle virüs sessiz hale geldi. Mutasyonlar virüste hiçbir zaman şaşırtmaz, onun için izlemeye başlarız. Bizi en çok şaşırtan mutasyon 2019’dan 2020’ye girdiğimiz gün başımıza gelen ve hayatımıza yerleşen virüs. Sadece şunu anlamak lazım: Bu virüs bizimle kalmaya çok kararlı, terk etmeyecek, bundan sonra başımıza gelecek olan şeyleri yapacaklarımız belirleyecek.”

İLGİLİ HABER

© The Independentturkish / Çağla Üren – cumhuriyet

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

To Top