GENEL

Ankara’nın başkent oluşu

Ankara’nın başkent oluşunun 96. yıl dönümü

Ankara’nın başkent oluşunun 96.yıldönümü 13 Ekim’de farklı etkinliklerle kutlanıyor.

Zira dönemin Dışişleri Bakanı İsmet İnönü’nün 13 Ekim 1923’te Meclis Başkanlığına verdiği tek maddelik bir kanun teklifinin TBMM’de görüşülmesi sonucunda Ankara başkent ilan edildi.

  • Başkent olacak iller arasında Sivas, Kayseri, Konya ve Ankara illeri yer alıyordu.

Ankara’nın başkent oluşunun tarihsel ve sosyolojik açıdan da sebepleri bulunuyor.

  • Jeopolitik,
  • Coğrafi ve askeri-stratejik açıdan konumunun uygunluğundan ve etrafının dağlarla çevrili olması sebebiyle olası işgaller karşısında güvenli olmasından,
  • Limanlara uzaklığından,
  • Daha önce işgale uğramamış olmasından dolayı başkent seçildiği bilinen Ankara’nın başkent oluşunun tarihsel ve sosyolojik açıdan da sebepleri bulunuyor.
  • Ankara eski milletvekili ve Ankara Kulübü onur kurulu başkanı Şevket Bülent Yahnici:

”Henüz kurulmamış bir devletin başkenti ilan edildi, çünkü bu unvanı hak ederek kazandı. Ankara Milli Mücadele’ye merkez olduğu, mücadelenin karargahı olduğu, Kuvay-i Milliye’ye birinci günden itibaren ev sahipliği yaptığı için ön plana çıktı.”

Milli Mücadelenin karargahı

  • Yahnici:

”Mondros Mütarekesi’nin ardından İtalyanların, İngilizlerin ve Fransızların işgal güçlerinin Anadolu’ya yayıldığı bir ortamda, işgal dışında kalan toprak parçalarından bir merkez oluşturuldu ve milli mücadelenin karargahı da bu merkez bünyesine alındı.”

”Birinci ve İkinci İnönü meydan muharebeleri ile Sakarya ve Dumlupınar’daki muharebeler sırasında yaralı gazilerin Ankara’ya getirilerek, yeni kurulan hastanelerde tedavi görmesinin, Ankara ve çevresindeki köylerin Milli Mücadele’ye lojistik destek sağlamasının, Ankara’da kadınların mermi üretip cephelere göndermek üzere yüksek sayılarda yün çorap örmesinin de Ankara’nın Milli Mücadele için lojistik destek merkezi haline gelmesinde etkili oldu.”

Ulaşım ve haberleşme imkanı da görece daha kolaydı.

Anadolu’nun tam kalbinde yer alan Ankara, ayrıca Batı cephesine yakın olduğu için Batı Anadolu’dan ve İstanbul’dan gelen demiryollarının da ulaştığı bir noktada bulunuyordu. Dolayısıyla ulaşım ve haberleşme imkanı da görece daha kolaydı.

5 Ekim ise, Mustafa Kemal Atatürk’ün Ankara hemşehriliği kabulü olarak her sene anılıyor.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Atatürk’ün Ankara’ya gelişini simgeleyen bir heykeli Genelkurmay Kavşağı’na 23 Nisan 2020 tarihine kadar yetiştirmeyi hedefliyor…

  • Atılım Üniversitesi siyaset bilimi ve kamu yönetimi bölüm başkanı ve Ankara Kent Konseyi yürütme kurulu üyesi Doç. Dr. Savaş Zafer Şahin:

”Tarihsel olarak hanedanlıklara ev sahipliği yapan başkentlerin aksine, modern dönemde başkentlerin seçiminde ulus-devletin inşa sürecinin çok etkili olduğunu kayderim.”

“yazıtlar kraliçesi”

”Doğu Roma imparatorluğunun doğu eyaleti olan Ankara, önemli bir Roma kenti. Ankara Hacıbayram’daki August tapınağının kalıntılarının üzerinde İmparator Augustus’un vasiyeti var. Bu yüzden de arkeolog Ekrem Akurgal tarafından “yazıtlar kraliçesi” olarak adlandırıldı.”

Ahi Cumhuriyeti

”13 ve 14.yüzyılda Ankara’nın dünya demokrasi tarihine geçen bir niteliği de var: günümüzde belediye hizmetlerinin altyapısını oluşturan ahilik geleneğinin bir uzantısı olarak Ankara’da bir Ahi Cumhuriyeti oluştuğu tarihçilerin bir kısmı tarafından belirtiliyor.”

”1850’li yıllarda Osmanlı Devleti ile Alman imparatorluğu arasında modernleşme çerçevesindeki temaslarda Alman harita subaylarının Anadolu’ya davet edilerek Anadolu’yu karış karış gezdiklerini belirtiyor.”

”Bir ülkenin haritası yapıldığında stratejik konumlarını belirliyorsunuz. Bağdat demiryolu gibi önemli altyapı projelerinin de yapılmasıyla yakından ilişkili olan bu süreçte Anadolu’nun içlerinin bir başkent için daha stratejik olduğu yönünde değerlendirmelerde bulunulmuş ve bu da Osmanlı kamuoyunda konuşulmaya başlanmıştı.”

Başkentin taşınması uzun zamandır tartışılıyordu

  • Doç. Dr. Savaş Zafer Şahin:

”Milli Mücadele’nin başlamasıyla birlikte başkentin nerede olacağı da tartışıldı ve Ankara’daki kamuoyunun tavrı Milli Mücadele’nin seyrini değiştirdi.”

”İstanbul’daki hükümetin Mustafa Kemal Paşa’yla ilgili çıkardıkları tutuklama emrine karşı Ankara’daki kamuoyu, İstanbul’a karşı telgrafla bir bildiri yayımladı. Bildiriyi yayımlayanlar arasında toplumun tüm kesimleri; imamlar, seymenler, Ankara eşrafı da bulunuyordu.

Ankara kamuoyu İstanbul hükümetini fiilen reddetti ve hatta Ankara’ya atanan vali şehirden ayrılmak durumunda kaldı.

Ankara’nın sergilediği özerk tutum, durumu yakından izleyen Atatürk’ün dikkatini çekti ve fiili olarak Ankara’yı başkent olarak seçti.

Frigya’nın kuruluşuna dair eski belgelerde bile Ankara ve çevresinin işgalcilere karşı korunaklı bir bölge olarak belirtiliyordu.”

Kolay bir süreç olmadı…

  • Doç. Dr. Savaş Zafer Şahin:

”Başkentin Ankara ilan edilmesi kolay bir süreç olmadı, iç ve dış tepkilere maruz kalındı, zira yabancı büyükelçilikler burayı başkent olarak kabul etmediler.”

”Mekânsal gelişim ve kalkınma süreçlerinin ana odağında başkentlerin kentsel planlaması oldu. Ankara’nın da başkent oluşunun ardından uluslararası bir yarışma açılarak planlamaya gidildi. İsviçreli ve Alman mimarların katkısı alındı.”

”Atatürk Orman Çiftliği, demiryolu ağları gibi cumhuriyete özgü kalkınma modelleri bu süreçte ortaya çıktı. Çünkü o dönemde şehirde memurların kalacağı yeri bile yoktu. Orta ölçekli bir Orta Anadolu kasabasını andırıyordu ilk başta.”

İstanbul’a karşı-denge

  • Doç. Dr. Savaş Zafer Şahin:

”Ankara başkent olarak kurulmasaydı belki şu anda 30 milyonluk bir İstanbul’la karşı karşıya kalacaktık.”

”Her ülkede mekânsal bir gelişim süreci vardır. Eğer şehirler ülke sathında dengeli ve eşit bir gelişim sergileyemezlerse, tüm kaynaklar tek bir şehirde tüketilir, dengesiz bir gelişim ortaya çıkar. Cumhuriyet döneminde Ankara’nın başkent ilan edilmesi, yeni bir kentin inşa edilmesi, İstanbul’a karşı mekânsal bir denge oluşturma arayışıyla da alakalıdır.”

tr.euronews

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

To Top